W Polsce wszystkie dziko występujące ptaki drapieżne – zarówno dzienne, jak i sowy – są objęte ochroną gatunkową. Ochrona obejmuje nie tylko dorosłe osobniki, lecz także jaja, pisklęta, gniazda i miejsca ich bytowania.
Czy wszystkie ptaki drapieżne są chronione?
Tak. Status ochronny wynika z ustawy o ochronie przyrody oraz przepisów wykonawczych dotyczących ochrony gatunkowej zwierząt. Nie chodzi więc wyłącznie o rzadkie orły czy duże ptaki występujące w lasach. Ochroną objęte są również mniejsze i często spotykane gatunki, takie jak pustułka, oraz sowy gniazdujące w pobliżu zabudowań.
W praktyce oznacza to, że nie wolno samodzielnie ingerować w miejsce lęgowe tylko dlatego, że ptak jest pospolity albo założył gniazdo na budynku. Zakres ochrony może różnić się w szczegółach, ponieważ przepisy przewidują ochronę ścisłą i częściową. Dla właściciela nieruchomości najważniejsze pozostaje jednak to, że wobec obu form ochrony obowiązują zakazy, których nie można ignorować.
Jakie grupy ptaków drapieżnych podlegają ochronie?
Do ptaków drapieżnych zalicza się kilka dużych grup. Poniższe zestawienie pokazuje przykłady, a nie zamkniętą listę wszystkich chronionych gatunków:
| Grupa | Przykłady | Status |
|---|---|---|
| Sokołowate | Pustułka, sokół wędrowny | Gatunki dziko występujące podlegają ochronie gatunkowej |
| Jastrzębiowate | Myszołów, jastrząb, orzeł bielik | Gatunki dziko występujące podlegają ochronie gatunkowej |
| Sowy | Puszczyk, uszatka, płomykówka | Gatunki dziko występujące podlegają ochronie gatunkowej |
Ochrona dotyczy całego cyklu życia ptaka. Obejmuje więc również jaja i pisklęta, a także gniazda, gdyż ich zniszczenie może bezpośrednio zagrozić rozrodowi. W przypadku prac na budynku znaczenie ma nie tylko obecność samego ptaka, ale też to, czy obiekt jest wykorzystywany jako miejsce lęgowe lub schronienie.
Czego nie wolno robić wobec chronionych ptaków?
Przepisy o ochronie gatunkowej zakazują działań, które mogą zabić ptaka, doprowadzić do jego zranienia albo zakłócić rozród. W szczególności zabronione jest:
- umyślne zabijanie, okaleczanie lub chwytanie ptaków;
- niszczenie, usuwanie albo uszkadzanie gniazd i jaj;
- umyślne płoszenie lub niepokojenie ptaków, zwłaszcza w miejscach lęgowych;
- niszczenie miejsc rozrodu i schronień wykorzystywanych przez ptaki.
Za naruszenie zakazów mogą grozić sankcje administracyjne, finansowe, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialność karna. Sam fakt, że gniazdo znajduje się na prywatnej posesji lub budynku, nie daje prawa do jego usunięcia. Szczególne znaczenie ma okres lęgowy, który często przypada na miesiące od marca do sierpnia, ale terminy mogą różnić się zależnie od gatunku i konkretnej sytuacji.
Co zrobić, gdy gniazdo koliduje z budową?
Jeżeli podczas remontu, termomodernizacji albo rozbiórki zauważysz gniazdo lub regularną aktywność ptaków drapieżnych, prace w bezpośredniej strefie gniazdowania należy wstrzymać do czasu wyjaśnienia sytuacji. Nie należy samodzielnie przenosić gniazda, zatykać otworów ani kontynuować robót z założeniem, że ptaki same odlecą.
Pierwszym krokiem powinien być kontakt z ornitologiem lub innym specjalistą, który oceni gatunek, aktywność gniazda i wpływ planowanych prac. W razie potrzeby inwestor może wystąpić do właściwej Regionalnej Dyrekcji Ochrony Środowiska (RDOŚ) o zezwolenie na odstępstwo od zakazów. Organ ocenia wtedy, czy ingerencja jest dopuszczalna i jakie warunki trzeba spełnić.
Gniazdo znalezione na budowie należy traktować jako chronione do czasu potwierdzenia przez specjalistę, że nie jest wykorzystywane lub że dalsze działania są prawnie dopuszczalne.
W dokumentacji i decyzji mogą zostać wskazane między innymi terminy prowadzenia prac, nadzór przyrodniczy, sposób zabezpieczenia miejsca oraz działania kompensacyjne. Sama przerwa w okresie lęgowym nie zawsze rozwiązuje problem, ponieważ niektóre gniazda są wykorzystywane wielokrotnie, a obecność ptaków może wymagać indywidualnej oceny.
Najważniejsza zasada jest prosta: w Polsce nie ma grupy dziko występujących ptaków drapieżnych, którą można dowolnie płoszyć, chwytać albo pozbawiać gniazda. Przy kolizji z inwestycją trzeba najpierw skonsultować sprawę ze specjalistą i, jeśli jest to konieczne, uzyskać decyzję RDOŚ.
Artykuł dotyczy ogólnych zasad ochrony przyrody i nie zastępuje indywidualnej konsultacji prawnej ani przyrodniczej. W przypadku planowanych prac budowlanych przy gnieździe należy skontaktować się z właściwym miejscowo RDOŚ lub uprawnionym specjalistą.
