Tak. Jaskółki, w tym jaskółka oknówka i dymówka, są w Polsce objęte ścisłą ochroną gatunkową. Ochrona dotyczy nie tylko ptaków, lecz także ich jaj, piskląt, gniazd i miejsc rozrodu. Niszczenie gniazda, płoszenie ptaków albo usuwanie jaj bez wymaganego zezwolenia może prowadzić do grzywny, a w poważniejszych przypadkach także do odpowiedzialności karnej.
Jaki jest status prawny jaskółek?
Podstawę ochrony stanowią przepisy Ustawy o ochronie przyrody oraz rozporządzenia dotyczącego ochrony gatunkowej zwierząt. W praktyce oznacza to zakaz umyślnego zabijania, ranienia i płoszenia jaskółek, a także niszczenia ich siedlisk, gniazd, jaj oraz piskląt.
Zakazy obowiązują niezależnie od tego, czy gniazdo znajduje się na elewacji, pod dachem, we wnęce okiennej, na balkonie, w budynku gospodarczym czy na obiekcie przemysłowym. Sam fakt, że gniazdo przeszkadza mieszkańcom albo powoduje zabrudzenia, nie pozwala na jego samodzielne usunięcie.
Czego nie wolno robić?
Bez wymaganego zezwolenia nie wolno podejmować czynności, które mogą zaszkodzić ptakom lub ich miejscom rozrodu. Dotyczy to w szczególności:
- Niszczenia, strącania, usuwania lub uszkadzania gniazd.
- Niszczenia jaj, piskląt i innych młodocianych postaci ptaków.
- Umyślnego płoszenia lub niepokojenia jaskółek w miejscach ich rozrodu i wychowu młodych.
- Niszczenia siedlisk oraz innych schronień wykorzystywanych przez ptaki.
Za naruszenie zakazów dotyczących gatunków chronionych może grozić areszt albo grzywna. Jeżeli w wyniku strącenia gniazda zostaną zniszczone jaja lub zabite pisklęta, sprawa może mieć poważniejszy charakter. Zgodnie z przywoływanymi w tym kontekście przepisami ustawy o ochronie zwierząt, zabicie zwierzęcia lub zniszczenie jego jaj może podlegać karze pozbawienia wolności od 3 miesięcy do 5 lat.
Niszczenie gniazda zajętego przez jaskółki nie jest wyłącznie niewłaściwą praktyką. Może stanowić naruszenie przepisów o ochronie gatunkowej i powinno być zgłaszane Policji lub właściwym organom ochrony środowiska.
W razie podejrzenia bezprawnego usunięcia gniazd warto szybko wykonać zdjęcia, zanotować adres i datę zdarzenia oraz zawiadomić Policję. Można również poinformować właściwą miejscowo Regionalną Dyrekcję Ochrony Środowiska.
Okres lęgowy a usuwanie gniazda
W materiałach dotyczących ochrony ptaków przyjmuje się okres od 1 marca do 15 października jako czas szczególnej ochrony miejsc lęgowych. Nie oznacza to jednak, że po 15 października każde gniazdo można bez zastanowienia usunąć. Jaskółki często wracają do wcześniej wykorzystywanych konstrukcji, dlatego przed podjęciem prac trzeba sprawdzić, czy gniazdo jest rzeczywiście puste i czy planowane działanie nie naruszy innych zakazów.
| Okres | Możliwość usunięcia gniazda | Wymogi formalne |
|---|---|---|
| 1 marca – 15 października | Co do zasady nie wolno usuwać ani niszczyć gniazda, zwłaszcza gdy jest zajęte lub trwa lęg. | W sytuacji wyjątkowej potrzebne jest zezwolenie na odstępstwo od zakazów. |
| 16 października – koniec lutego | Puste gniazdo może zostać usunięte w uzasadnionych przypadkach, na przykład ze względów bezpieczeństwa lub sanitarnych. | Należy upewnić się, że gniazdo jest nieużywane i że prace nie zniszczą innych siedlisk ani nie spowodują szkody dla ptaków. |
Daty nie zastępują oceny konkretnej sytuacji. Jeśli gniazdo jest zajęte, znajdują się w nim jaja lub pisklęta albo nie ma pewności co do jego statusu, nie należy go usuwać samodzielnie.
Co zrobić, gdy gniazdo przeszkadza?
Najbezpieczniejszym rozwiązaniem jest ograniczenie uciążliwości bez ingerowania w gniazdo. Przy zabrudzeniach pod miejscem lęgowym można zamontować półkę na odchody. W niektórych przypadkach stosuje się również sztuczne gniazda lub inne rozwiązania kompensacyjne, które pozwalają zachować miejsce dla ptaków.
Przed termomodernizacją, wymianą okien, remontem elewacji, naprawą dachu albo rozbiórką budynku warto zlecić ekspertyzę ornitologiczną. Specjalista sprawdzi obecność gniazd, określi sposób użytkowania obiektu przez ptaki i wskaże termin prowadzenia prac, który ograniczy ryzyko naruszenia przepisów.
Jeżeli usunięcie gniazda jest konieczne i nie można odłożyć prac, należy wystąpić o odstępstwo od zakazów do właściwego organu. W sprawach dotyczących niszczenia siedlisk i gniazd właściwy jest co do zasady Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Zezwolenie może określać termin wykonania prac oraz obowiązek zastosowania działań kompensacyjnych, takich jak montaż sztucznych gniazd.
- Wstrzymaj prace, jeśli gniazdo jest zajęte albo nie można ustalić jego statusu.
- Zleć oględziny i ekspertyzę ornitologiczną przed remontem lub rozbiórką.
- W razie konieczności złóż wniosek o odstępstwo od zakazów do właściwego RDOŚ.
- Zastosuj uzgodnione rozwiązania kompensacyjne, na przykład półki lub sztuczne gniazda.
Najważniejsza zasada jest prosta: pustego gniazda nie należy usuwać automatycznie tylko dlatego, że zakończył się sezon lęgowy. Najpierw trzeba ocenić, czy rzeczywiście nie jest wykorzystywane i czy planowane prace są zgodne z przepisami. W przypadku aktywnego gniazda ingerencja bez zezwolenia może skutkować odpowiedzialnością prawną.
Informacje mają charakter ogólny i nie zastępują porady prawnej ani indywidualnej oceny przyrodniczej. Przy planowanych remontach, rozbiórkach lub konieczności usunięcia gniazda należy skonsultować się z ornitologiem i właściwym organem ochrony środowiska.
