Nie, ptak dodo już nie żyje. Dront dodo jest gatunkiem wymarłym, a jego ostatnie osobniki zniknęły z Mauritiusa najprawdopodobniej w XVII wieku, około 1662 roku. Doniesienia o „powrocie dodo” dotyczą eksperymentalnych prac z zakresu inżynierii genetycznej, a nie odkrycia żyjącej populacji.
Dlaczego dodo wyginął?
Dodo zamieszkiwał Mauritius, wyspę długo odizolowaną od innych lądów. W takich warunkach nie miał naturalnych drapieżników, dlatego z czasem utracił zdolność lotu i nie wykształcił skutecznych mechanizmów obronnych. Nie bał się ludzi, a jego gniazda znajdowały się na ziemi.
Sytuacja zmieniła się po przybyciu europejskich żeglarzy. Dodo stał się łatwym celem polowań, a wraz z ludźmi na wyspę trafiły zwierzęta, które wcześniej nie występowały w tym środowisku. Najważniejsze czynniki prowadzące do wymarcia gatunku to:
- Polowania – nielotne ptaki można było łatwo schwytać, ponieważ nie uciekały przed człowiekiem.
- Zawleczone gatunki – szczury, świnie i inne zwierzęta niszczyły gniazda oraz zjadały jaja i pisklęta.
- Utrata siedlisk – rozwój osadnictwa i działalność ludzi zmieniały środowisko Mauritiusa.
- Brak mechanizmów obronnych – izolacja wyspowa sprawiła, że dodo nie był przystosowany do zagrożeń pojawiających się wraz z człowiekiem.
W ciągu stosunkowo krótkiego czasu gatunek całkowicie zniknął. Nie ma wiarygodnych dowodów, że dodo przetrwał gdziekolwiek na Mauritiusie lub na innej wyspie.
Na czym polega projekt przywrócenia dodo?
Określenie „wskrzeszenie dodo” jest skrótem myślowym. Firma Colossal Biosciences prowadzi badania nad tak zwaną de-ekstynkcją, czyli próbą odtworzenia cech wymarłego gatunku za pomocą nowoczesnych metod genetycznych. Nie chodzi o ożywienie konkretnego osobnika, ponieważ jego komórek nie można po prostu ponownie uruchomić.
Badacze analizują zachowany materiał genetyczny dodo i porównują go z genomem blisko spokrewnionych współczesnych ptaków. W projekcie wykorzystywany jest między innymi gołąb nikobarski, uznawany za jednego z najbliższych żyjących krewnych dodo. Jego komórki mogą pomóc w opracowaniu zmian genetycznych potrzebnych do uzyskania ptaka o wybranych cechach dawnego gatunku.
W komunikatach firmy pojawia się także sztuczna inteligencja. Modele AI mają pomagać w analizie genomu oraz w przewidywaniu zmian związanych z wyglądem dodo, między innymi charakterystycznym kształtem głowy i dzioba. To narzędzie analityczne, a nie metoda samodzielnie tworząca zwierzę.
Colossal Biosciences informowała również o pracach nad komórkami rozrodczymi i edycją genomu ptaków. W materiałach dotyczących projektu wspominano o wykorzystaniu ponad 10 tysięcy jaj do rozwijania narzędzi potrzebnych w tych badaniach. Takie osiągnięcia mogą świadczyć o postępie technologicznym, ale nie oznaczają narodzin dodo ani zakończenia projektu.
Notka ekspercka: termin „de-ekstynkcja” nie ma jednego, bezdyskusyjnego znaczenia w biologii. Nawet gdy uda się stworzyć ptaka bardzo podobnego do dodo, nie będzie to genetyczna kopia konkretnego wymarłego osobnika. Część badaczy określiłaby taki organizm raczej jako przybliżoną rekonstrukcję gatunku lub nową formę inspirowaną jego genomem.
Jakie przeszkody stoją przed przywróceniem dodo?
Największym problemem jest różnica między stworzeniem organizmu o określonych cechach a przywróceniem całego gatunku do środowiska. Dodo nie powróci do świata, który znał. Mauritius zmienił się przez stulecia, a część dawnych siedlisk została przekształcona przez ludzi.
Projekt musiałby zmierzyć się z kilkoma poważnymi wyzwaniami:
- Brak dorosłych osobników – młode ptaki nie mogłyby uczyć się zachowań od starszych dodo, a część reakcji na zagrożenia mogłaby nie rozwinąć się prawidłowo.
- Zmiana ekosystemu Mauritiusa – warunki środowiskowe, dostępność pokarmu i obecność innych gatunków nie są takie same jak przed przybyciem ludzi.
- Ryzyko wad rozwojowych – skutki edycji genów mogą ujawniać się dopiero na późniejszych etapach życia albo w kolejnych pokoleniach.
- Niepewność definicji gatunku – ptak podobny do dodo wyglądem i częścią genomu niekoniecznie będzie tym samym gatunkiem w sensie biologicznym.
Pozostają też pytania etyczne. Środki przeznaczane na de-ekstynkcję można kierować na ochronę gatunków, które jeszcze żyją, lecz są zagrożone. Z drugiej strony badania nad rozmnażaniem, edycją genomu i ochroną materiału genetycznego mogą w przyszłości pomóc ratować istniejące populacje.
Dziś odpowiedź na pytanie „ptak dodo – czy żyje?” pozostaje jednoznaczna: dodo wyginął. To, nad czym pracują naukowcy, jest próbą laboratoryjnego odtworzenia jego cech, a nie potwierdzonym powrotem gatunku. Nie wiadomo, czy projekt zakończy się narodzinami ptaków zdolnych do samodzielnego życia, a tym bardziej do trwałego zasiedlenia Mauritiusa.
