Ptak który krzyczy – rozpoznawanie gatunków po głosie

Określenie „ptak, który krzyczy”, w polskim lesie najczęściej oznacza dzięcioła czarnego. W Amazonii podobne skojarzenia budzi bławatowiec krzykliwy – niepozorny ptak o jednym z najgłośniejszych głosów wśród ptaków. W obu przypadkach „krzyk” jest opisem brzmienia, a nie wyrazem ludzkich emocji. To wokalizacja służąca przede wszystkim komunikacji i oznaczaniu terytorium.

Dlaczego ptak krzyczy w lesie?

Głośny dźwięk pozwala ptakom przekazać informację na dużą odległość. W okresie lęgowym może oznaczać obecność partnera, ostrzegać rywali albo sygnalizować zajęcie określonego obszaru. Takie zachowanie wiąże się z terytorializmem, czyli obroną przestrzeni potrzebnej do żerowania i rozmnażania.

W Polsce najbardziej charakterystycznym przykładem jest dzięcioł czarny. Jeżeli podczas spaceru słyszysz przeciągły, donośny wrzask niosący się między drzewami, a nie znajdujesz źródła dźwięku, ten gatunek powinien być pierwszym podejrzanym. W lasach Amazonii podobne zdziwienie wywołuje bławatowiec krzykliwy, którego głos brzmi zupełnie inaczej niż typowe śpiewy znane z Europy.

Dzięcioł czarny – lokalny „książę lasu”

Dzięcioł czarny (Dryocopus martius) jest największym dzięciołem występującym w Polsce. Jego wokalizacja jest ostra, dalekosiężna i zmienna. Ptak może rozpocząć od niższych tonów, zwiększać natężenie głosu, a następnie przerwać i przez kilka sekund nasłuchiwać odpowiedzi. Taki sposób komunikacji pomaga ustalić, czy w pobliżu znajduje się rywal.

Jeżeli odpowiedź nie nadchodzi, melodia może się zmienić. Dźwięk staje się niższy i mniej intensywny, co wskazuje, że ptak nie wykrył konkurenta na danym obszarze. Wokalizacja nie jest więc przypadkowym hałasem. To sygnał związany z kontaktem między osobnikami, wyborem miejsca lęgowego i obroną terytorium.

W lesie dźwięk może być wzmacniany przez otoczenie, zwłaszcza przez pnie i korę. Dzięcioł czarny korzysta też z innych sygnałów akustycznych, a jego zmysły pomagają mu lokalizować owady oraz wybierać miejsce do wykucia dziupli. Podobny, lecz mniej donośny „krzyk” nie jest typowy dla wszystkich dzięciołów. Dzięcioł duży i dzięcioł średni wydają głosy o innej melodii i mniejszej sile.

Obserwator może rozpoznać dzięcioła czarnego po kilku cechach widocznych nawet z większej odległości:

• Rozmiar – osiąga do około 55 cm długości, więc jest wyraźnie większy od dzięcioła dużego.
• Upierzenie – niemal całe ciało jest czarne, co odróżnia go od bardziej kontrastowo ubarwionych krewniaków.
• Czerwona czapeczka – u samca obejmuje większą część wierzchu głowy, u samicy jest mniejsza.
• Sposób poruszania się – często przelatuje z pnia na pień, a po chwili może odezwać się z innej części swojego areału.

Duży rozmiar i czarne upierzenie sprawiają, że dzięcioł czarny wygląda bardzo charakterystycznie, ale częściej najpierw można go usłyszeć, niż zobaczyć. W polskich lasach jego głos pełni podobną funkcję rozpoznawczą jak klekot bociana na otwartych terenach.

Bławatowiec krzykliwy – egzotyczny rekordzista

Bławatowiec krzykliwy (Lipaugus vociferans) żyje w Ameryce Południowej, między innymi w dorzeczu Amazonki. Spotyka się go w gęstych, wiecznie zielonych lasach od Gujany Francuskiej po Peru i Boliwię. Nie jest ptakiem występującym w Polsce.

Wyróżnia go głos o natężeniu przekraczającym 110 decybeli w odległości jednego metra od ptaka. To poziom, który dla człowieka może oznaczać silny dyskomfort, a nawet ból. Wśród ptaków jeszcze głośniejszy bywa wskazywany dzwonnik biały.

Kontrast między wyglądem a dźwiękiem jest u bławatowca szczególnie wyraźny. Szarawy, mało efektowny ptak łatwo wtapia się w roślinność, lecz jego głos przypomina trzaski, świsty, uderzenie biczem albo elektroniczny efekt dźwiękowy. Skojarzenia z odgłosami wilków z filmu „Akademia Pana Kleksa” wynikają z podobnego, nagłego i przenikliwego brzmienia.

Tak silna wokalizacja ma znaczenie w gęstym lesie tropikalnym. Roślinność utrudnia bezpośrednią obserwację, dlatego donośny głos pozwala poinformować rywali o zajętym obszarze i utrzymywać kontakt na większej odległości. Człowiek słyszy ptaka bardzo wyraźnie, ale często nie potrafi wskazać miejsca, z którego dochodzi dźwięk.

Dzięcioł czarny i bławatowiec krzykliwy – najważniejsze różnice

Jeśli więc słyszysz „krzyczącego” ptaka w polskim lesie, najrozsądniej zacząć od poszukiwania dzięcioła czarnego. Bławatowiec krzykliwy pozostaje egzotycznym odpowiednikiem tego skojarzenia – niezwykle głośnym mieszkańcem Amazonii, którego głos pokazuje, jak ważnym narzędziem komunikacji może być dźwięk.