Kiwi to nielotny ptak z rzędu strusiowych, występujący naturalnie w Nowej Zelandii. W języku polskim słowo „kiwi” jest nieodmienne, a gdy oznacza ptaka, ma rodzaj męski – mówimy „ten kiwi”. Nie należy mylić rodzaju biologicznego zwierzęcia z rodzajem gramatycznym rzeczownika.
Czym jest ptak kiwi?
Kiwi należy do ptaków z rzędu Apterygiformes. Jest endemitem Nowej Zelandii, czyli zwierzęciem, które w naturze występuje tylko na tym obszarze. Nie lata, dlatego zalicza się go do ptaków nielotnych. Ma silne nogi, niewielkie skrzydła i brak wyraźnego ogona.
W polszczyźnie rzeczownik „kiwi” pozostaje nieodmienny. Nie zmienia formy w zależności od przypadku, dlatego mówimy na przykład: „widzę kiwi”, „przyglądam się kiwi” oraz „opowiadam o kiwi”. Niepoprawne w standardowej polszczyźnie są próby tworzenia form typu „kiwiego” czy „kiwiemu”.
Rodzaj gramatyczny ptaka jest jednak męski. Poprawne będzie więc zdanie: „Ten kiwi wyszedł z nory” albo „Samiec kiwi wysiaduje jajo”. Forma słowa się nie zmienia, ale rodzaj ujawnia się w wyrazach, które mu towarzyszą, takich jak „ten”, „mały” czy „nielotny”.
Jaki rodzaj ma słowo „kiwi”?
Rodzaj gramatyczny zależy od znaczenia, w jakim używamy tego samego, nieodmiennego słowa:
- Ptak – rodzaj męski, czyli „ten kiwi”.
- Owoc – rodzaj nijaki, czyli „to kiwi”.
- Pasta do butów – rodzaj żeński, czyli „ta Kiwi” lub „ta pasta Kiwi”.
Różnica wynika z polskiej tradycji językowej i znaczenia rzeczownika, a nie z biologii. Sam ptak może być samcem albo samicą, lecz nazwa gatunku w zdaniu zachowuje rodzaj męski. Z kolei owoc nazywa się „to kiwi”, mimo że pochodzi od nazwy ptaka.
Jak wygląda i żyje kiwi?
Kiwi prowadzi głównie nocny tryb życia. Porusza się po ziemi, a dzień spędza zwykle w norze. Jego luźne, długie pióra przypominają włosy, co odróżnia go od większości ptaków. Ma też stosunkowo silne nogi i dobrze rozwinięty węch.
Najbardziej charakterystyczną cechą kiwi są nozdrza umieszczone na końcu długiego dzioba. Dzięki nim ptak może wykrywać bezkręgowce i inne pożywienie ukryte w ściółce lub glebie. Żywi się między innymi larwami, dżdżownicami, nasionami i owocami.
Kiwi nie oznacza jednego gatunku. Nazwa obejmuje kilka blisko spokrewnionych ptaków z rodzaju Apteryx, między innymi kiwi plamistego, kiwi małego i kiwi brunatnego. Wszystkie są związane z Nową Zelandią i przystosowane do życia na ziemi.
Skąd pochodzi nazwa „kiwi”?
Nazwa ptaka pochodzi z języka maoryskiego i jest zwykle wyjaśniana jako wyraz dźwiękonaśladowczy, związany z głosem zwierzęcia. Z czasem kiwi stało się symbolem Nowej Zelandii. Od nazwy ptaka utworzono także określenie owocu, którego brązowa, delikatnie owłosiona skórka przypomina upierzenie kiwi, oraz nazwę marki pasty do obuwia.
Najkrócej: „ten kiwi” oznacza ptaka, „to kiwi” owoc, a „ta Kiwi” pastę do butów. W każdym z tych znaczeń słowo pozostaje nieodmienne.
