Płoszenie lub niepokojenie ptaków chronionych bez wymaganego zezwolenia jest wykroczeniem. Zgodnie z art. 131 pkt 14 ustawy o ochronie przyrody grozi za nie kara aresztu albo grzywna. Przepisy nie obejmują jednak wszystkich gatunków i sytuacji w identyczny sposób.
Jakie kary grożą za płoszenie ptaków chronionych?
Podstawą odpowiedzialności jest art. 131 pkt 14 ustawy z 16 kwietnia 2004 r. o ochronie przyrody. Kto bez zezwolenia albo wbrew jego warunkom narusza zakazy dotyczące zwierząt objętych ochroną gatunkową, podlega karze aresztu albo grzywny. Sprawy te są rozpoznawane według przepisów o postępowaniu w sprawach o wykroczenia.
Wysokość grzywny zależy od okoliczności sprawy i podstawy zastosowanej przez organ lub sąd. Nie ma jednej stałej kwoty przypisanej do każdego przypadku płoszenia. Sama nieznajomość statusu gatunku lub zakresu zakazu nie wyłącza odpowiedzialności.
Czy każdy ptak jest chroniony przed płoszeniem w ten sam sposób?
Nie. Zakres zakazu zależy od oznaczenia gatunku w załącznikach do rozporządzenia Ministra Środowiska z 6 października 2014 r. w sprawie ochrony gatunkowej zwierząt. Symbole 1, 2 i 3 wskazują, kiedy płoszenie, niepokojenie albo obserwowanie ptaków jest zakazane.
| Symbol | Zakres zakazu | Przykłady i uwagi |
|---|---|---|
| 1 | Obowiązuje bezwzględny zakaz umyślnego płoszenia i niepokojenia. | Dotyczy między innymi wybranych rzadkich gatunków, takich jak orzeł przedni, rybołów, głuszec, kulon i syczek. |
| 2 | Zakaz obowiązuje w miejscach noclegu, w miejscach rozrodu lub wychowu młodych w okresie lęgowym oraz w miejscach zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących. | To najczęstszy model ochrony. Znaczenie mają jednocześnie gatunek, miejsce i okres. |
| 3 | Zakazane jest fotografowanie, filmowanie lub obserwowanie, jeżeli powoduje płoszenie albo niepokojenie ptaków. | Samo przebywanie w pobliżu nie musi być naruszeniem, ale sposób obserwacji może nim być. |
W przypadku gatunków oznaczonych symbolem 2 nie wystarczy ustalić, że ptak jest chroniony. Trzeba jeszcze sprawdzić, czy działanie odbywa się w miejscu lub czasie objętym zakazem. Płoszenie w okresie lęgowym w miejscu rozrodu może więc naruszać przepisy, podobnie jak zakłócanie odpoczynku ptaków na noclegowisku albo w miejscu ich zimowania.
Kiedy płoszenie jest zakazane, a kiedy można uzyskać zgodę?
Odstępstwo od zakazu wymaga zezwolenia właściwego organu ochrony środowiska. W zależności od rodzaju zakazu i gatunku znaczenie może mieć Regionalny Dyrektor Ochrony Środowiska, a w określonych sprawach także Generalny Dyrektor Ochrony Środowiska. Wniosek powinien zostać złożony przed rozpoczęciem działań, a nie dopiero po stwierdzeniu naruszenia.
Szczególnej ostrożności wymagają remonty, termomodernizacje, prace na dachach i elewacjach oraz inne działania prowadzone w miejscach, w których ptaki mogą gniazdować. Przed rozpoczęciem robót zarządca lub inwestor powinien zlecić ornitologowi sprawdzenie występowania gatunków chronionych. Jeżeli prace mogą płoszyć ptaki, niszczyć ich schronienia lub ograniczać dostęp do miejsc lęgowych, może być potrzebne zezwolenie RDOŚ.
Rozporządzenie przewiduje też szczególne wyjątki:
- Gołąb miejski – zakaz płoszenia dotyczy miejsc gniazdowania w czasie obecności piskląt w gnieździe.
- Czapla siwa – wyjątek obejmuje określone sytuacje w obrębach hodowlanych ustanowionych na podstawie przepisów o rybactwie śródlądowym.
- Kormoran – podobny wyjątek dotyczy obrębów hodowlanych, ale nie uchyla wszystkich zakazów związanych z noclegiem i okresem lęgowym.
- Jerzyk – jego miejsca lęgowe i schronienia wymagają ochrony, dlatego prace budowlane przy budynku mogą wymagać wcześniejszej kontroli ornitologicznej i zezwolenia.
Wyjątek dotyczący czapli i kormorana nie oznacza pełnej zgody na płoszenie tych ptaków w każdym czasie. Zakres odstępstwa odnosi się do miejsc zgrupowań ptaków migrujących lub zimujących. W miejscach noclegu oraz w okresie lęgowym zakaz może nadal obowiązywać.
Przykład jerzyków podczas termomodernizacji
Jerzyk (Apus apus) jest gatunkiem objętym ochroną ścisłą. Zamknięcie otworów w elewacji, remont dachu albo ocieplenie budynku może ograniczyć dostęp do miejsc regularnego rozrodu i schronienia. Jeżeli prace prowadzone w sezonie lęgowym powodują płoszenie ptaków lub niszczą ich siedlisko, mogą naruszać przepisy ochrony gatunkowej.
W opisywanej sprawie dotyczącej termomodernizacji budynku inspektor i kierownik budowy zostali ukarani grzywną w wysokości 600 zł. Jest to przykład konkretnego rozstrzygnięcia, a nie uniwersalna stawka za każde naruszenie. Odpowiedzialność może dotyczyć także innych działań, jeżeli zostanie wykazane naruszenie zakazu ochrony gatunkowej.
Jak zgłosić nielegalne płoszenie ptaków?
Naruszenie można zgłosić Policji lub innemu właściwemu organowi. Zgłoszenia może dokonać każda osoba, a organy ścigania powinny je przyjąć. Przydatne będą informacje o gatunku, miejscu, czasie, rodzaju działania oraz – jeśli jest to bezpieczne i zgodne z prawem – dokumentacja fotograficzna lub nagranie.
Ostrzeżenie: nie należy samodzielnie podejmować działań, które mogą dodatkowo płoszyć ptaki albo niszczyć ich gniazda. W przypadku robót budowlanych najbezpieczniej przed rozpoczęciem prac skonsultować się z ornitologiem i sprawdzić, czy potrzebne jest zezwolenie RDOŚ. Szczególnie dotyczy to budynków, w których mogą występować jerzyki, jaskółki, wróble lub inne gatunki chronione.
Najważniejsze jest ustalenie trzech okoliczności: jaki gatunek występuje, czy dane miejsce lub okres jest objęty zakazem oraz czy wykonawca ma wymagane zezwolenie. Dopiero na tej podstawie można ocenić, czy płoszenie stanowi wykroczenie.
Artykuł ma charakter informacyjny i nie zastępuje indywidualnej porady prawnej ani stanowiska właściwego organu ochrony środowiska.
