Strona główna
Gatunki ptaków
Czy ptaki jerzyki są pod ochroną?
✦ AI
Jerzyk zwyczajny w locie na tle błękitnego nieba i sylwetki miasta w świetle zachodzącego słońca.

Czy ptaki jerzyki są pod ochroną?

Gatunki ptaków

Tak. Jerzyk zwyczajny (Apus apus) jest w Polsce objęty ścisłą ochroną gatunkową. Ochrona obejmuje nie tylko dorosłe ptaki, pisklęta i jaja, lecz także ich gniazda, schronienia oraz miejsca lęgowe, między innymi szczeliny elewacji i stropodachy. Dlatego zatykanie otworów lub niszczenie siedliska podczas remontu może naruszać przepisy ustawy o ochronie przyrody.

Co oznacza ochrona jerzyka?

Jerzyki często wykorzystują niewielkie otwory wentylacyjne, ubytki i szczeliny w budynkach. Wracają do tych miejsc w kolejnych sezonach, dlatego fakt, że w chwili remontu ptaków nie ma w budynku, nie oznacza automatycznie, że można zamknąć wloty. Ochrona siedliska może obowiązywać także poza okresem lęgowym.

Zakres zakazów wynika z przepisów o ochronie gatunkowej zwierząt. Bez wymaganej zgody nie wolno między innymi:

  • zabijać, ranić ani chwytać jerzyków,
  • umyślnie płoszyć lub niepokoić ptaków,
  • niszczyć gniazd, jaj i innych schronień,
  • zamurowywać, zatykać lub zasłaniać otworów prowadzących do zajętych albo regularnie wykorzystywanych miejsc lęgowych.

Okres lęgowy ma znaczenie dla planowania robót, ale nie wyznacza całego zakresu ochrony. Prace prowadzone poza sezonem mogą nadal zniszczyć siedlisko, jeśli odetną ptakom dostęp do miejsca, z którego korzystały. Szczególnie ryzykowne jest montowanie kratek w otworach stropodachu bez wcześniejszej oceny przyrodniczej.

Nieprawdziwy jest też argument, że jerzyki brudzą elewację. Ptaki te wynoszą odchody z gniazda, więc zwykle nie powodują zabrudzeń porównywalnych z tymi, które kojarzy się z gołębiami.

Jak przeprowadzić termomodernizację zgodnie z prawem?

Przed remontem elewacji lub ociepleniem budynku inwestor powinien sprawdzić, czy w szczelinach, stropodachu albo otworach wentylacyjnych nie gniazdują jerzyki i inne chronione ptaki. Służy temu inwentaryzacja ornitologiczna wykonana przez osobę z odpowiednim doświadczeniem. W przypadku większych inwestycji potrzebna może być także ekspertyza oraz ponowna kontrola tuż przed rozpoczęciem robót.

Postępowanie przed termomodernizacją powinno obejmować następujące działania:

  • Inwentaryzacja – sprawdzenie budynku w sezonie, w którym można wykryć aktywność jerzyków, oraz ocena potencjalnych schronień.
  • Ustalenie zakresu prac – wskazanie otworów, szczelin i stropodachów, których nie wolno zamknąć bez zastosowania właściwej procedury.
  • Zgoda organu ochrony przyrody – jeżeli prace mają zniszczyć siedlisko, ograniczyć do niego dostęp albo powodować płoszenie, należy ustalić z właściwym RDOŚ lub GDOŚ, jakie zezwolenie jest wymagane.
  • Kompensacja – po uzgodnieniu rozwiązań należy zapewnić zastępcze miejsca lęgowe, na przykład specjalne budki dla jerzyków, zamontowane w sposób ustalony z ornitologiem.

Wymiana lub założenie kratki nie jest neutralną czynnością, jeśli uniemożliwia powrót ptaków do dotychczasowego schronienia. Budki lęgowe mogą być elementem kompensacji, ale nie zastępują automatycznie wymaganej inwentaryzacji ani zezwolenia.

Uwaga: za niszczenie siedlisk, gniazd lub płoszenie chronionych ptaków mogą grozić sankcje przewidziane w przepisach o ochronie przyrody, w tym grzywna, a w określonych sytuacjach także odpowiedzialność karna. Inwestor, zarządca i wykonawca nie mogą powołać się na brak wiedzy, jeżeli prace prowadzą do zniszczenia siedliska. Gdy remont już trwa i zagraża jerzykom, można zawiadomić właściwy RDOŚ, policję lub organ nadzoru budowlanego.

Co zrobić, gdy znajdę jerzyka na ziemi?

Jerzyk znaleziony na ziemi może być ranny, osłabiony albo niezdolny do lotu. Nie należy go podrzucać ani samodzielnie karmić. Postępuj w tej kolejności:

  1. Sprawdź, czy ptak ma widoczne obrażenia i czy prawidłowo porusza skrzydłami.
  2. Jeśli nie ma obrażeń, połóż go na otwartej dłoni i unieś wysoko na otwartej przestrzeni. Nie wypuszczaj go z balkonu ani nie podrzucaj.
  3. Jeżeli nie odleci, włóż go do kartonowego pudełka wyłożonego ręcznikiem. Pudełko powinno zapewniać dostęp powietrza, ale nie może być klatką z prętami.
  4. Skontaktuj się z najbliższym ośrodkiem rehabilitacji dzikich zwierząt, lekarzem weterynarii albo strażą miejską i przekaż ptaka do specjalistycznej pomocy.

W przypadku pisklęcia lub rannego osobnika szybki kontakt ze specjalistą ma szczególne znaczenie. Jerzyki wymagają specjalistycznej opieki, dlatego domowe dokarmianie może im zaszkodzić.

Najważniejsza zasada jest prosta: przed zamknięciem szczeliny, otworu lub stropodachu trzeba sprawdzić, czy nie jest to siedlisko jerzyków, a planowane odstępstwa od zakazów uzgodnić z właściwym organem ochrony przyrody.

Redakcja foto-ptaki.pl

Ptaki obserwujemy przez lornetkę, fotografujemy z ukrycia i hodujemy w domu. Ta pasja skłoniła nas do dzielenia się wiedzą o gatunkach, papugach, hodowli i zdrowiu ptaków. Chcemy, by więcej osób zachwyciło się skrzydlatymi sąsiadami.

Może Cię również zainteresować

Potrzebujesz więcej informacji?