Dokarmianie ptaków ma sens przede wszystkim podczas silnych mrozów i wtedy, gdy śnieg długo zasłania naturalny pokarm. Nie jest całoroczną rozrywką, lecz świadomą ingerencją w przyrodę. Gdy zaczynasz, bierzesz na siebie obowiązek regularnego uzupełniania bezpiecznego pokarmu, utrzymywania higieny oraz zapewnienia ptakom dostępu do wody.
Po co dokarmiać ptaki?
Ptaki przez większą część roku potrafią samodzielnie znaleźć pożywienie dopasowane do swoich potrzeb. Łagodna zima, dostępne nasiona, owoce i bezkręgowce zwykle nie wymagają ludzkiej pomocy. Sytuacja zmienia się, gdy pojawiają się długotrwałe mrozy albo gruba pokrywa śnieżna. Wtedy zdobywanie pokarmu zajmuje więcej czasu, a utrzymanie temperatury ciała wymaga od ptaków większych nakładów energii.
Nie ma jednej daty rozpoczęcia dokarmiania. Decyzję należy uzależnić od pogody i dostępności naturalnego pokarmu. Przy łagodnej, bezśnieżnej zimie lepiej nie wystawiać karmnika tylko dlatego, że nadeszła kalendarzowa zima. Dokarmianie jest wsparciem w trudnych warunkach, a nie sposobem na stałe zastępowanie ptakom naturalnego żerowania.
Dlaczego dokarmianie wymaga odpowiedzialności?
Ptaki szybko zapamiętują stałe miejsca, w których znajdują pokarm. Karmnik może więc zostać włączony do ich codziennej trasy. Nie oznacza to, że pojedyncza nieobecność człowieka natychmiast doprowadzi do śmierci ptaków, ale nagłe przerwanie dokarmiania podczas silnych mrozów zwiększa trudność znalezienia alternatywnego źródła energii.
Jeżeli wyjeżdżasz na weekend, możesz przygotować pojemnik mieszczący zapas suchego pokarmu, o ile nie naraża go to na wilgoć. Przy dłuższej nieobecności lepiej poprosić kogoś o uzupełnianie karmnika i wymianę wody. Najważniejsza jest ciągłość przez okres, w którym warunki rzeczywiście utrudniają ptakom żerowanie. Dokarmianie można zakończyć, gdy mrozy ustępują, śnieg znika, a ptaki znów mają swobodny dostęp do naturalnego pokarmu.
Znaczenie ma także higiena. Zanieczyszczony karmnik skupia wiele osobników na małej przestrzeni, co sprzyja przenoszeniu chorób i pasożytów. Jeśli nie możesz regularnie usuwać resztek, odchodów i wilgotnego pokarmu, bezpieczniej zrezygnować z dokarmiania.
Złote zasady ptasiej stołówki
Pokarm powinien być świeży, suchy i pozbawiony soli oraz przypraw. Najbardziej uniwersalnym wyborem jest słonecznik, szczególnie czarny, a także dobrej jakości mieszanki zbóż. Sikory, kowaliki i dzięcioły korzystają z niesolonej słoniny lub łoju z nasionami. Kosy i kwiczoły chętnie zjadają jabłka, gruszki oraz niektóre owoce dzikich roślin. Orzechy podawaj niesolone, najlepiej rozdrobnione.
| Produkt | Status | Uwagi |
|---|---|---|
| Słonecznik | Zalecany | Pokarm wysokoenergetyczny, bogaty w tłuszcze i białko. Ziarna muszą być suche i bez pleśni. |
| Słonina niesolona | Możliwa podczas mrozu | Pasuje między innymi sikorom i dzięciołom. W cieple szybko jełczeje, dlatego trzeba ją wymieniać. |
| Niesolone orzechy | Zalecane | Dostarczają energii. Większe kawałki należy rozdrobnić. |
| Owoce | Zalecane | Jabłka, gruszki i owoce dzikich krzewów. Suszone owoce nie powinny być kandyzowane ani siarkowane. |
| Pieczywo | Zakazane | Ma niską wartość odżywczą, pęcznieje i szybko pleśnieje. Nie zastępuje ptakom właściwego pokarmu. |
| Słone i przetworzone jedzenie | Zakazane | Sól, przyprawy, tłuszcze i resztki kuchenne mogą powodować zaburzenia zdrowotne. |
Chleb nie jest bezpiecznym pokarmem dla ptaków. Może powodować niestrawność, zaburzać gospodarkę wodną i dostarczać uczucia sytości bez odpowiednich składników odżywczych. Spleśniałe pieczywo oraz resztki ze stołu są szczególnie niebezpieczne. Dotyczy to także ptaków wodnych, takich jak łabędź niemy czy kaczka krzyżówka.
„Anielskie skrzydło” to deformacja ostatniego stawu skrzydła, przez którą lotki zaczynają odstawać od ciała. U ptaków wodnych wiąże się między innymi z niewłaściwym żywieniem młodych, w tym podawaniem pieczywa. Skutkiem może być trwała utrata zdolności do lotu.
Karmnik i poidło wymagają stałej pielęgnacji. Najważniejsze zasady higieny obejmują:
- Usuwaj codziennie lub przy każdym uzupełnianiu widoczne, wilgotne i niezjedzone resztki.
- Myj karmnik regularnie, najlepiej gorącą wodą, bez pozostawiania pozostałości detergentów.
- Dezynfekuj wyposażenie okresowo, szczególnie gdy zauważysz chore lub osłabione ptaki.
- Wymieniaj wodę często i myj poidło, ponieważ ptaki mogą w nim także kąpać się.
- Nie pozwalaj, aby pokarm leżał w odchodach albo bezpośrednio na mokrym podłożu.
Woda jest potrzebna także zimą, zwłaszcza podczas mroźnych dni bez śniegu. Płytkie, stabilne poidło można napełniać letnią wodą, która zamarza wolniej niż zimna. Nie dodawaj do niej soli ani innych substancji.
Gdzie umieścić karmnik?
Karmnik powinien znajdować się w miejscu osłoniętym przed opadami, ale dobrze widocznym dla ptaków. Konstrukcję wolnostojącą lub zawieszoną należy umieścić co najmniej 1,2 m nad ziemią, a w miarę możliwości zabezpieczyć przed wspinaniem się kotów i kun.
Lokalizacja powinna uwzględniać kilka warunków:
- Umieść karmnik wysoko i stabilnie, poza łatwym zasięgiem kotów oraz innych drapieżników.
- Zostaw w pobliżu krzewy, które zapewnią ptakom osłonę, ale nie ustawiaj karmnika tak blisko, by drapieżnik mógł z nich łatwo zaatakować.
- Trzymaj go z dala od dużych szyb i przeszklonych ścian, ponieważ ptaki mogą się z nimi zderzać.
- Jeśli karmnik stoi na balkonie, sprawdź jego mocowanie i zabezpiecz spadające resztki przed zanieczyszczaniem otoczenia.
Dokarmianie ptaków lądowych w ogrodzie różni się od dokarmiania ptactwa wodnego w mieście. Łabędzi, kaczek i mew nie należy karmić pieczywem ani wrzucać jedzenia do wody. Podczas mrozu można podać im ziarna, płatki owsiane lub niesolone, gotowane warzywa, ale wyłącznie w małych ilościach, na suchym brzegu albo w płaskim pojemniku. W wielu miejscach obowiązują też lokalne zasady dotyczące dokarmiania przy zbiornikach wodnych.
Naturalne stołówki zamiast karmnika
Najbardziej trwałą pomocą jest tworzenie ogrodu, w którym ptaki mogą znaleźć pokarm bez stałej ingerencji człowieka. Rodzime krzewy, takie jak jarząb pospolity, głóg, kalina koralowa, dereń czy dzika róża, dostarczają owoców jesienią i zimą, a przy tym zapewniają schronienie.
Nie ścinaj wszystkich przekwitłych kwiatostanów i traw przed zimą. Pozostawione nasiona mogą być źródłem pokarmu dla ptaków ziarnojadów. Takie rozwiązania wspierają także owady i zwiększają różnorodność ogrodu, dzięki czemu pomoc nie ogranicza się do krótkiego sezonu dokarmiania.
- Sprawdź, czy występują silne mrozy albo długotrwała pokrywa śnieżna.
- Wybierz świeży pokarm bez soli, pieczywa i resztek kuchennych.
- Ustaw karmnik bezpiecznie, z dala od szyb i drapieżników.
- Zapewnij regularne uzupełnianie pokarmu, czyszczenie karmnika i wymianę wody.
Dokarmianie ptaków jest uzasadnione wtedy, gdy odpowiada na realny problem z dostępem do naturalnego pokarmu. W pozostałych okresach lepszym rozwiązaniem będzie ogród z rodzimymi roślinami, czyste poidło i zachowanie przestrzeni, w której ptaki mogą żerować samodzielnie.
