• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Błotne rybitwy
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Błotne rybitwy Email
Autor: Antoni Marczewski   

Rybitwa białowąsa


zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Grzegorz Sawko
Naukowa nazwa rybitwy białowąsej to Chlidonias hybrida. W tym przypadku w nazwie gatunkowej nie mamy przymiotnika w formie męskiej, lecz rzeczownik oznaczający, jak się nietrudno domyślić, hybrydę. Pojawia się pytanie - hybrydą czego z czym miałaby być rybitwa białowąsa? Patrząc na nią można sobie wyobrazić, że powstała przez połączenie tułowia i skrzydeł rybitwy czarnej z głową np. rybitwy rzecznej, należącej do innego rodzaju (Sterna, czyli rybitw „właściwych"). Warto dodać, że w niektórych źródłach można się spotkać z zapisem wykorzystującym przymiotnik hybridus - ja posługuję się formą zalecaną przez Komisję Faunistyczną Polskiego Towarzystwa Zoologicznego (www.komisjafaunistyczna.pl).

Gatunek posiada kilka podgatunków, jednak na terenie Europy spotykany jest wyłącznie podgatunek nominatywny podejmujący dość dalekie wędrówki. Pozostałe zamieszkują inne kontynenty i migrują na mniejsze odległości lub prowadzą osiadły tryb życia.

Rybitwa białowąsa jest nieco większa od rybitwy czarnej - rozpiętość skrzydeł waha się od 74 do 78 cm. Grzbiet, skrzydła i spód ciała są jednolicie ciemnoszare (w locie widać, że lotki oraz część pokryw pierwszorzędowych jest zdecydowanie jaśniejsza).
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Marcin Nawrocki
Od ciemnoczerwonego (wiśniowego) dzioba po koniec głowy ciągnie się czarna czapeczka, silnie kontrastująca z dużą białą plamą na policzku, która z daleka, zwłaszcza u ptaków w locie, rzeczywiście może wyglądać jak szeroki wąs. Nogi są tego samego koloru co dziób, a słabo rozwidlony ogon tej samej barwy co wierzch ciała.  Przedstawiony opis odnosi się do dorosłych ptaków w szacie godowej - poza sezonem lęgowym mają one białe czoło, liczne białe pióra na „czapeczce" (przez co wyglądają, jakby stanowiły przyprószającą ją siwiznę), biały spód ciała, a reszta partii upierzenia jest bardzo jasnoszara. U osobników młodocianych ciemnobrązowe i płowe pióra grzbietu tworzą łuskowany wzór, a na końcu ogona widoczny jest słabo zarysowany wąski ciemny pasek.

Siedliska preferowane przez ten gatunek to tereny podmokłe, płytkie zbiorniki wodne, stawy rybne. Podobnie jak rybitwy rzeczne, poza sezonem lęgowym można je spotkać nad jeziorami, sztucznymi zbiornikami, a także w ujściach rzek.

zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Grzegorz Sawko
Areał geograficzny rybitwy białowąsej obejmuje południową część Palearktyki, Indie, południowo-wschodnie części Chin, południowo-wschodnią Afrykę wraz z Madagaskarem, południową Australię i Nową Zelandię. W Europie najliczniejsza jest populacja rosyjska szacowana na maksymalnie 25 tys. par. Szeroki przedział podawany jest dla Hiszpanii, gdzie w latach 1998-2002 gniazdowało od 2,5 tys. do 10 tys. par. Dość licznymi populacjami mogą poszczycić się Turcja (4-8 tys.), Portugalia (8-12 tys.), Rumunia (do 10 tys.), Azerbejdżan (3-10 tys.) czy Węgry (1,6-3,8 tys.). Sytuacja gatunku jest w miarę stabilna. Co ciekawe, we Włoszech wystąpił pewien problem polegający na niszczeniu gniazd przez sztucznie wprowadzone tam do środowiska nutrie. Na Ukrainie oraz w Indiach część jaj jest wykradana przez ludzi dla celów konsumpcyjnych.

Dieta omawianego gatunku składa się przede wszystkim z owadów wodnych (ważną pozycję w menu zajmują zwłaszcza ważki), dodatkowo zjadane są płazy i małe ryby. Pożywienia ptaki szukają pojedynczo lub grupowo, niekiedy mieszając się ze stadami innych gatunków. Żerują przeważnie na niewielkiej wysokości, a podczas lotu pod wiatr co pewien czas wykonują obrót, dzięki czemu przez krótki czas wznoszą się wyżej, by później kontynuować lot na niższym pułapie. W czasie sezonu lęgowego mogą zdobywać pożywienie w promieniu do 9 km od gniazd, jednak przeważnie nie odlatują od nich dalej niż na 1 km.

zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Paweł Wietecha
Rybitwa białowąsa, podobnie jak pozostali przedstawiciele rodzaju Chlidonias, gnieździ się w koloniach, które w południowej Azji mogą dochodzić nawet do 1000 par (są to jednak wyjątkowe przypadki i w większości liczba gniazd jest zdecydowanie mniejsza). Gniazdo o średnicy 40-50 cm jest zlokalizowane na tratwie zbudowanej z roślin wodnych. Jako materiał budulcowy ptakom służą łodygi pałki, situ oraz skrzypu. Choć pierwsze jaja pojawiają się w kolonii w połowie maja, sezon lęgowy może być bardzo silnie rozciągnięty w czasie. Zdarza się nieraz, że nowe zniesienie pojawia się jeszcze w połowie sierpnia. Podobnie jak u rybitwy czarnej rybitwa białowąsa składa przeważnie 3 jaja (rzadziej 2 lub 4). Po trzech tygodniach wysiadywania przez oboje rodziców w ciągu jednego dnia wykluwają się wszystkie pisklęta, które do 5. dnia życia korzystają z ogrzewania przez któregoś z dorosłych ptaków. Kolejne trzy tygodnie mijają, zanim pisklaki osiągną zdolność do lotu - po tym terminie jeszcze przez kilkanaście dni pozostają pod opieką karmiących je rodziców.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Grzegorz Sawko
Jeszcze w „fazie puchatej" często opuszczają gniazdo, do którego jednak powracają. Takie puchate maluchy miałem okazję oglądać kilka lat temu nad Zbiornikiem Jeziorsko, gdy towarzyszyłem dr Tomaszowi Janiszewskiemu z Uniwersytetu Łódzkiego w ich obrączkowaniu. Wypatrzenie małych rudych kulek wśród gęstej pływającej roślinności nie było łatwym zadaniem, jednak udało się ostatecznie zaobrączkować kilkanaście ptaków. Oczywiście na tego rodzaju działania należy mieć stosowne pozwolenia, a nawet związana z badaniami naukowymi wizyta w kolonii powinna trwać tak krótko, jak to tylko możliwe, by do minimum ograniczyć stres, na który narażone są pisklęta i ptaki dorosłe.


Większość ptaków opuszcza tereny lęgowe pod koniec lipca, choć ostatnie osobniki mogą być widywane jeszcze w październiku. Do absolutnych wyjątków należą obserwacje listopadowe - na 254 obserwacji tego gatunku wprowadzonych do serwisu dla obserwatorów AwiBaza.pl było tylko jedno stwierdzenie z listopada i dotyczyło pojedynczego ptaka na stawach w Grzybnie w Wielkopolsce (9.11.2008). Wiosną pierwsze rybitwy białowąse mogą się pojawiać już w marcu, jednak przeważająca część przybywa na przełomie kwietnia i maja. Po opuszczeniu lęgowisk rybitwy z Europy Zachodniej lecą na południowy zachód, trzymając się przeważnie dolin dużych rzek. Trasy wędrówek tego gatunku nie zostały jeszcze dobrze poznane - wiadomo m.in., że na pewno część ptaków przelatuje nad Saharą. W Polsce migrację rybitw białowąsych najlepiej obserwować we wschodniej i południowej części kraju.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Marcin Nawrocki
Zimowiska ptaków z populacji zachodnioeuropejskich są zlokalizowane w tropikalnych partiach Afryki Zachodniej, a populacji ze wschodniej Europy - w Dolinie Nilu, Afryce Wschodniej i Południowej.


Wielkość polskiej populacji szacowana jest na 700-800 par. Większość z nich gniazduje w górnym biegu Wisły, gdzie znajduje dogodne warunki na licznych stawach rybnych. W roku 2000 na niedawno powstałym Zbiorniku Nielisz koło Szczebrzeszyna odkryto największą krajową kolonię (415 par). Przeniosły się tam ptaki m.in. ze stawów w Tarnawatce, które, wskutek zmian w użytkowaniu, straciły dla nich dotychczasową atrakcyjność. Poza Doliną Górnej Wisły i Lubelszczyzną ważnym obszarem dla lęgowych rybitw białowąsych jest Podlasie (głównie dolina Narwi i południowy basen Biebrzy). Szansę na spotkanie lęgowych osobników mają również osoby odwiedzające Jezioro Drużno koło Elbląga czy rejon ujścia Warty do Odry. Generalnie, gatunek ten ma bardziej południowe rozmieszczenie od innych krajowych rybitw.
zobacz powiększenie w galerii
Rybitwa białowąsa -Chlidonias hybridus© Paweł Wietecha
W przeciwieństwie do ich populacji, które wykazują znaczące fluktuacje (rybitwa białoskrzydła) lub wyraźny spadek (rybitwa czarna), populacja rybitwy białowąsej od wielu lat wykazuje wzrost liczebności oraz dość szybkie zajmowanie nowych terenów. Po raz pierwszy lęgi w Polsce udało się potwierdzić w 1968 koło Parczewa. Sam pamiętam, że na początku mojej przygody z ptakami, a więc w połowie lat 90. XX w., był to ptak nieczęsto spotykany i moja pierwsza obserwacja (na stawach rybnych koło Grodziska Mazowieckiego) stanowiła duże przeżycie. Wciąż nie do końca poznane są przyczyny ekspansji - prawdopodobnie jest kilka, a do często wysuwanych hipotez należą te o ociepleniu klimatu oraz o wysokiej liczebności w krajach sąsiednich, co sprzyja próbom poszukiwania nowych terenów poza dotychczasowym obszarem występowania.



 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif