• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Brodźce Email
Autor: Antoni Marczewski   

Brodziec śniady
Tringa erythropus

W przypadku naukowej gatunkowej nazwy brodźca śniadego
Brodziec śniady
Brodziec śniady - Tringa erythropus © Piotr Chara
mamy do czynienia ze złożeniem dwóch słów: eruthrus (czerwony) i pous (stopa). W starszej literaturze można się spotkać z dawnymi lokalnymi nazwami: brodziec ciemny, bekas brudnik, londzik rudy, kulik śniady, łęczak brunatny. Jak widać, niemal wszystkie nawiązują do bardzo ciemnego w tonacji upierzenia naszego bohatera, jakie posiada on w szacie godowej. Poza jasnym kropkowaniem na wierzchu ciała i skrzydłach, pozostała część tułowia jest czarna lub czarnoszara. Od kropkowania pochodzi prawdopodobnie nazwa angielska – Spotted Redshank (dosł. kropkowany krwawodziób). Zdarza się nieraz, że dla wygody osoby anglojęzyczne ją sobie skracają i w ten sposób powstaje „Spotshank”.

W sylwetce wyróżniają się długie nogi (ciemnoczerwone lub czarne, w locie wystające za ogon dalej niż u krwawodzioba) oraz długi i cienki dziób z czerwoną nasadą. Samice mają na brzuchu biały wzór w kształcie litery V, którego brakuje u samców. Podobnie jak u krwawodzioba, również u brodźca śniadego dostrzeżemy duży wyraźny biały klin na dolnej części grzbietu oraz kuprze. Ptak nie ma
Brodziec śniady
Brodziec śniady - Tringa erythropus © Karolina Myroniuk
jednak, charakterystycznego dla drugiego gatunku, białego pasa na lotkach drugorzędowych i wewnętrznych lotkach pierwszorzędowych.

Osobniki młodociane różnią się od dorosłych oliwkowobrązowym tonem upierzenia, wyraźnie prążkowanym spodem ciała oraz jasnopomarańczowymi nogami. Szata spoczynkowa jest jasnoszara – przez oko przechodzi wtedy ciemny pasek, nad którym przebiega wyraźna biaława brew kończąca się za okiem. Spód ciała białawy, bez wzorów. W okresie wędrówek można spotkać kontrastowo ubarwione osobniki przepierzające się z szaty godowej do spoczynkowej.

Głos brodźca śniadego jest inny niż krwawodzioba i brzmi jak jednosylabowe „kjuit, tjoit”.

Brodźce śniade gniazdują w Skandynawii i północnej Rosji. Zasiedlają tereny w pasie tajgi, obfitujące w jeziora i śródleśne mokradła. Występują również w strefach tundry oraz lasotundry. Sytuację europejskiej populacji, ocenianej na 25-35 tys. par lęgowych (bez Rosji), uważa się
Brodźce śniade
Brodźce śniade - Tringa erythropus © Piotr Chara
za stabilną. Najwięcej brodźców zamieszkuje Finlandię, gdzie żyje do 17 tys. par. W przeciwieństwie do krwawodzioba, brodziec śniady jest gatunkiem monotypicznym (nie wyróżnia się podgatunków).

Na lęgowiska ptaki powracają na początku maja. Gniazda zakładają w miejscach porośniętych niską roślinnością, chętnie w sąsiedztwie wyniesienia terenu służącego za stanowisko obserwacyjne. Po tokach i dobraniu się w pary samica składa 4 (rzadziej 3 lub 5) jaja, które są wysiadywane 28 dni przez oboje partnerów. Najprawdopodobniej jednak więcej trudu wysiadywania bierze na siebie samiec – partnerka potrafi go opuścić jeszcze przed wykluciem piskląt, a czasem tuż po nim. Wtedy na barkach brodźcowego taty spoczywa obowiązek ogrzewania puchatych maluchów i czuwanie nad ich bezpieczeństwem. Niestety dotychczas udało się zebrać stosunkowo mało danych na temat szczegółów biologii lęgowej tego gatunku.

Jak wcześniej wspomniano, samice rozpoczynają wędrówkę jako pierwsze, niekiedy już na początku czerwca (przypomnijmy, że zaledwie miesiąc wcześniej zakończyły migrację wiosenną). Samce i ptaki młodociane z rozpoczęciem
Brodziec śniady
Brodziec śniady - Tringa erythropus © Michał Skąpski
migracji czekają do połowy lipca, a niekiedy nawet do sierpnia. Mogą lecieć niezależnie od pory dnia, przemieszczając się przeważnie w niewielkich grupach lub pojedynczo. Polscy obserwatorzy mają szansę na spotkanie z migrującymi brodźcami śniadymi od połowy czerwca. W tym czasie zdarzają się koncentracje dochodzące do 90 os. (np. w Goczałkowicach Zdroju na początku lipca 1995). Kolejny szczyt ma miejsce na przełomie sierpnia i września. Zdecydowanie liczniej przedstawiciele tego gatunku pojawiają się na śródlądziu niż na Wybrzeżu. W latach 80. XX w. na terenie obecnego Parku Narodowego „Ujście Warty” zdarzały się przypadki naliczenia w sierpniu nawet 580 os. W latach 90. XX w. duże koncentracje rejestrowano m.in. nad Zbiornikiem Jeziorsko (do 190 os.) czy na stawach w Górkach w Dolinie Nidy (do 300 os.). Na przelotach ptaki często wybierają na żerowiska rozległe otwarte tereny, głównie odsłonięte brzegi zbiorników zaporowych czy spuszczone stawy rybne.

Osobnik, któremu udało się zgromadzić odpowiednio bogate zapasy tłuszczu, jest w stanie przelecieć bez odpoczynku 2000 km. Na obszarach, gdzie ptaki gromadzą się na uzupełnienie
Brodziec śniady
Brodziec śniady - Tringa erythropus © Piotr Chara
zapasów, mogą tworzyć wielotysięczne stada (koncentracje ponad 7 tys. notowano m.in. na wybrzeżach Morza Północnego). Część osobników wędruje wzdłuż wybrzeży Morza Północnego i Atlantyku, natomiast pozostałe wybierają przelot nad lądem, w kierunkach południowym i południowo-zachodnim. Ptaki spotykane jesienią na terenie naszego kraju kierują się potem najprawdopodobniej w stronę Francji, Włoch i Albanii. Zimowiska brodźca śniadego znajdują się przede wszystkim na południe od Sahary – niewielka część europejskiej populacji może zimować w Europie Zachodniej.

Ponownie omawiane brodźce pojawiają się w Polsce od marca, choć główna fala wiosennego przelotu przypada na okres od drugiej dekady kwietnia do końca maja (na przełom tych miesięcy przypada kulminacja migracji). Brodźce śniade przemieszczają się grupami liczącymi przeważnie do 50 osobników, choć zdarzają się oczywiście większe koncentracje. Jedną z największych odnotowano w dolinie Narwi między Surażem i Łapami, gdzie między 7 i 10 maja 1981 odnotowano 367 ptaków. Warto jednak pamiętać, że obserwacja pochodzi z czasów poprzedzających rozległe melioracje doliny. Przypadki zimowania
Brodziec śniady
Brodziec śniady - Tringa erythropus © Karolina Myroniuk
brodźców śniadych w Polsce są sporadyczne.

W diecie brodźca śniadego swoje miejsce znajdują owady, niewielkie ryby (do 6-7 cm długości), kijanki czy żab. Ofiara lokalizowana jest głównie za pomocą wzroku (pewnie z tego powodu niewiele jest wiadomo na temat nocnego żerowania), choć ważną rolę odgrywa również zmysł dotyku (poprzez sondowanie dna długim dziobem). Jedną ze stosowanych technik łowieckich jest wypłaszanie larw owadów pochowanych na dnie poprzez intensywne „tupanie” nogami. Podczas żerowania na głębokiej wodzie ptaki mogą pływać. Kilka razy miałem okazję oglądać przedstawicieli tego gatunku właśnie w trakcie takiego żerowania. Podczas wyjazdów na wiosenne rozlewiska Biebrzy niekiedy ten zakodowany w głowie obraz pływającego brodźca śniadego okazywał się nieco kłopotliwy, bowiem podobnie zachowywały się bataliony. Jak wiadomo, występuje wśród nich ogromne zróżnicowanie kolorystyczne – nieraz zdarzało się, że ciemno ubarwionego bataliona brałem właśnie za jego kuzyna z rodzaju Tringa.

Dzięki obrączkowaniu wiadomo, że dotychczas najdłużej żyjący brodziec śniady przeżył 7 lat.


Źródła:

  1. BirdLife Internatinal 2010. Species factsheet: Tringa ochropus. Download from: http://www.birdlife.org on 5/9/2010.
  2. Chmielewski S. 2004. Brodziec piskliwy Actitis hyloleucos (L. 1758). W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część II). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska. Warszawa. s.138-142.
  3. Chmielewski S., Chylarecki P., Michalak P., Nawrocki P. 2007. Brodziec piskliwy Actitis hypoleucos. W: Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) 2007. Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań, s.222-223.
  4. Holland P.K., Yalden D.W. 1994. An estimate of lifetime reproductive success for the Common Sandpiper Actitis hypoleucos. Bird Study 41: 110-119.
  5. Mee A., Whitifield D.P, Thompson D.B.A., Burke T. 2004. Extrapair paternity in Common Sandpiper Actitis hypoleucos, revealed by DNA fingerprinting. Animal Behaviour Vol. 67, 2: 333-342.
  6. Message S., Taylor D. 2005. Field guide to the waders of Europe, Asia and North America. Christopher Helm, London.
  7. Michalak P., Sikora A. 2007. Samotnik Tringa ochropus. W: Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.). Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań, s.218-219.
  8. Muraoka Y., Schulze C.H., Pahlicev M., Wichmann G. 2009. Spring migration dynamics and sex-specifics patterns in stopover strategy in the Wood Sandpiper Tringa glareola. Journal of Ornithology 150: 313-319.
  9. Remisiewicz M. 2007. Łęczak – pospolity, lecz tajemniczy ptak mokradeł. Ptaki 3.,Warszawa, 14-15.
  10. Sikora 2004. Łęczak Tringa glareola (L.,1758). W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część II). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska. Warszawa. s.134-137.
  11. Sikora A., Półtorak W. 2007. Łęczak Tringa glareola. W: Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) 2007. Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań, s.220-221
  12. Stawarczyk T., Tomiałojć L. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP „proNatura”, Wrocław, T.1.
  13. Tumiel T., Grygoruk G. 2009. Pierwszy w czasach współczesnych przypadek lęgu łęczaka Tringa glareola na Nizinie Północnopodlaskiej. Dubelt 1: 76-78l.
  14. Yalden D.W. 1992. The influence of recreational disturbance on Common Sandpiper Actitis hypoleucos breeding by upland reservoir, in England. Biological Conservation Vol. 61, 2:41-48.
  15. www.forum.przyroda.org
  16. Beuch S. 2005. Rozpoznawanie w terenie dwóch gatunków brodźców – kwokacza Tringa nebularia i brodźca pławnego Tringa stagnatilis. Forum Przyroda.
  17. BirdLife International (2010) Species factsheet: Tringa stagnatilis. Downloaded from http://www.birdlife.org on 16/11/2010
  18. BirdLife International (2010) Species factsheet: Tringa nebularia. Downloaded from http://www.birdlife.org on 16/11/2010.
  19. Hotker H. 1991. Territorial behaviouor of wintering Marsh Sandpiper Tringa stagnatilis. Wader Study Group Bull. 61: 20.
  20. Kuźniak S., Pugacewicz E. 1992. Występowanie brodźca pławnego (Tringa stagnatilis) w Polsce. Notatki Ornitologiczne 33, 3-4: 227-239.
  21. Kuźniak S. 2007. Brodziec pławny Tringa stagnatilis. W: Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk., Poznań, s. 216-217.
  22. http://www.birds.kz/Tringa%20stagnatilis/indexe.html
  23. Meissner W. 2008. Ageing and sexing series. Part 3: Ageing and sexing the Common Greenshank Tringa nebularia. Wader Study Group Bull. 115(3): 182–184.
  24. http://www.euring.org/data_and_codes/longevity-voous.htm
  25. Neubauer G. 2004. Tringa nebularia (Gunn., 1767) – kwokacz. W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część II). Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 – podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, T.8, s. 127-130.
  26. Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP proNatura, Wrocław, s. 368-369.
  27. Chylarecki P. 2004. Krwawodziób Tringa totanus (L. 1758). W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część II). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska. Warszawa. s.121-126.
  28. Świętochowski P. 2009. Preferencje sąsiedztwa gniazd siewkowych Charadriiformes w dolinie Biebrzy. Dubelt 1: 63-66.
  29. Sokołowski J. 1972. Ptaki Ziem Polskich. PWN, Warszawa.
  30. Zieliński P. 2004. Brodziec śniady Tringa erythropus (L. 1758). W: Gromadzki M. (red.) Ptaki (część II). Poradnik ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska. Warszawa. s.117-120.
  31. http://blx1.bto.org/birdfacts/results/bob5450.htm
Bardzo dziękuję za pomoc Pawłowi i Barbarze Barańskim, Grzegorzowi Grygorukowi, dr Magdzie Remisiewicz i Witoldowi Muchowskiemu


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif