• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Brodźce Email
Autor: Antoni Marczewski   

Kwokacz
Tringa nebularia


zobacz powiększenie
Kwokacze - Tringa nebularia © Piotr Chara
Kwokacz jest największym z brodźców spotykanych w Zachodniej Palearktyce. Na podstawie danych uzyskanych m.in. dzięki obrączkowaniu wiadomo, że długość ciała może wahać się między 25 a 37 cm, choć najczęściej podawany jest przedział 30-32 cm. Rozpiętość skrzydeł wynosi ok. 80 cm. Samce są nieznacznie mniejsze od samic – jednak ta cecha jest pomocna wyłącznie w przypadku schwytania i zmierzenia obu ptaków należących do pary lęgowej. Przedziały, w jakich mieszczą się poszczególne pomiary, silnie na siebie nachodzą i poza opisanym przypadkiem oznaczenie płci na podstawie biometrii jest niemal niemożliwe.

Rzucającą się w oczy cechą jest na pewno długi (do 6 cm) dziób, szerszy u nasady i zwężający się ku końcowu oraz długie nogi barwy żółtawej lub zielonkawej. Dziób
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Mateusz Matysiak
jest dwubarwny – granica między jasną i ciemną częścią dzieli go na dwie niemal równe części (ta cecha jest przydatna przy rozróżnianiu kwokacza i brodźca pławnego). Inną przydatną w identyfikacji cechą jest zmiennej wielkości plama na kantarku (u brodźca pławnego jest mało wyraźna lub zupełnie nie występuje). Biaława brew bardzo rzadko przekracza linię oka.

W szacie godowej pióra na wierzchu ciała tworzą rodzaj mozaiki – część jest czarna z białymi karbowanymi brzegami, część szara z ciemnymi środkowymi kreskami i jasnym obramowaniem. Na szyi, piersi i brzuchu widoczne jest gęste kreskowanie, które na bokach przechodzi w szewrony (figury podobne do litery „v”). Nieraz już na lęgowiskach dorosłe ptaki zaczynają przepierzać się do szaty spoczynkowej, w której spód ciała jest całkowicie
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Mariusz Pawelec
biały, a wierzch tworzą szare pióra z czarno-białymi obrzeżeniami i ciemnymi środkowymi kreskami (jednak generalnie wierzch sprawia wrażenie jednolicie szarego). Przed przepierzeniem do szaty godowej ptaki są bardzo jasne – być może właśnie temu kwokacz zawdzięcza swoją naukową nazwę gatunkową (łacińskie nebularia może oznaczać chmurę lub mgłę). W tym czasie na nadgarstku można zobaczyć ciemną plamę. Wspomniane przepierzenie zaczyna się na przełomie stycznia i lutego, a kończy w kwietniu. Osobniki młodociane można rozpoznać m.in. po bardziej brązowym wierzchu ciała, gdzie pióra mają kremowe obramowanie zamiast białego. Na bokach widoczne są szewrony, ale kreskowanie nie sięga równie daleko na brzuch jak u dorosłych i spora jego powierzchnia pozostaje czysto biała. Pierwsze w życiu pierzenie do szaty spoczynkowej
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Paweł Wietecha
młode zaczynają najwcześniej w sierpniu, a kończą nawet pod koniec października, po dotarciu na zimowiska.

Odwiedzając odpowiednie miejsca w odpowiednim czasie każdy będzie miał pewnie możliwość dłuższego przyjrzeniu się kwokaczowi. Nie można jednak wykluczyć, że na nasz widok ptak się spłoszy i szybko odleci. Warto wiedzieć, na jakiej podstawie możemy wtedy stwierdzić, z jakim gatunkiem mieliśmy do czynienia. Ważny jest biały klin na plecach, sięgający ich połowy. Za ogon wystaje tylko połowa palców (kolejna ważna cecha w kontekście możliwości pomyłki z brodźcem pławnym). Skrzydła w locie długie i szerokie. Zrywający się do lotu kwokacz często odzywa się głośnym trzysylabowym klju-klju-klju. Kwokacz gniazduje w szerokim pasie ciągnącym się od północnej Skandynawii do pacyficznych
zobacz powiększenie
Kwokacze - Tringa nebularia © Piotr Chara
wybrzeży Rosji. Poza tym populacje lęgowe zamieszkują również Szkocję (ostatnio lokalny spadek liczebności spowodowany zalesieniami), Estonię (tu notowany jest wzrost liczebności), Ukrainę i Białoruś (w dolinie Prypeci znajdują się najbliższe Polsce lęgowiska). Łączna wielkość europejskiej populacji jest oceniana na 66-191 tys. par. Główny zasięg gatunku obejmuje strefę lasów borealnych, gdzie prefrowane są śródleśne mokradła, torfowiska oraz nad brzegi eutroficznych jezior. Poza sezonem lęgowym ptaki są spotykane nad różnego rodzaju zbiornikami wodnymi. Można je zobaczyć m.in. na brzegach jezior, na brzegach dużych rzek i na ich odcinkach przyujściowych, nad zbiornikami zaporowymi, a także na zalewanych polach i łąkach.

Kwokacze osiągają dojrzałość płciową w drugim roku życia. Ptaki
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Mateusz Matysiak
mogą dobierać się w pary niekiedy już na zimowiskach lub podczas wędrówki. Niesparowane samce przybywają na lęgowiska przed samicami i po ich przybyciu wykonują loty tokowe. Kolejnym zadaniem samca jest wygrzebanie kilku dołków – do jego partnerki należy wybór tego, który zostanie wykorzystany do zbudowania gniazda. Pracy przy jego tworzeniu nie można nazwać specjalnie wyczerpującą, ponieważ ogranicza się ona do wysłania dołka piórami i częściami roślin. Ptaki często lokalizują taki dołek w pobliżu skały lub martwego drzewa – najczęściej tłumaczone jest to potrzebą posiadania dobrego punktu obserwacyjnego, z którego odpowiednio wcześniej można dostrzec zbliżające się zagrożenie. Oba dorosłe ptaki aktywnie przeganiają intruzów pojawiających się w okolicy gniazda lub młodych, natomiast achowują dużą skrytość w okresie
zobacz powiększenie
Kwokacze - Tringa nebularia © Piotr Chara
inkubacji (trwającym ok. 26 dni). Obowiązki związane z wysiadywaniem czterech jaj są dzielone między partnerów mniej więcej po równo.

W okresach zwiększonej aktywności ornitologom łatwiej jest prowadzić monioring tego gatunku, choć dokładna ocena liczebność kwokaczy na jakimś terenie nie jest łatwa - dorosłe ptaki w poszukiwaniu pokarmu mogą oddalać się nawet na kilkanaście kilometrów od swoich terytoriów lęgowych. W połowie czerwca lub na początku lipca rodzinę opuszcza jedno z rodziców (przeważnie samica), który rozpoczyna jesienną wędrówkę. Właśnie wtedy pierwsze migrujące osobniki pojawiają się w Polsce, choć szczyt przelotu dorosłych kwokaczy przypada w lipcu. Młode (uzyskujące lotność 25-31 dni po wykluciu) lecą nieco później i to głównie ich dotyczą obserwacje z sierpnia i
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Mariusz Pawelec
września. Największe obserwowane w naszym kraju stada były notowane przede wszystkim na terenie śródlądowych zbiorników zaporowych. Przykładów dostarczają stada 242 osobników w lipcu 1983 na Zbiorniku Mietkowskim, 204 osobników pod koniec sierpnia 1989 nad Zbiornikiem Jeziorsko czy 204 osobników w lipcu 1987 nad Zbiornikiem Nyskim.

Na zimowiskach, znajdujących się głównie w Afryce subsaharyjskiej, kwokacze są jednymi z pierwszych pojawiających się palearktycznych siewkowców – mogą przylatywać już pod koniec lipca. Powrót na europejskie tereny lęgowe rozpoczyna się w marcu – w Polsce w tym miesiącu można spotkać pierwsze ptaki, choć główna fala przelatuje przez nasz kraj w kwietniu i w maju. Największe odnotowywane w tym czasie koncentracje tworzyły się w dolinach rzecznych, np. 63 ptaki
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Mateusz Matysiak
w kwietniu 1989 w ówczesnym rezerwacie „Słońsk”, 70 ptaków w kwietniu 1995 nad Narwią koło Modlina czy 100 ptaków na początku maja 1981 w Bagiennje Dolinie Narwi. W kwietniu przelot stopniowo przybiera na intensywności i osiąga szczyt na przełomie kwietnia i maja, po czym wygasa i na początku czerwca kwokaczy już niemal u nas nie ma, choć spotkanie z tym gatunkiem w terenie nie jest wtedy niemożliwe. W Europie ważnym przystankiem dla wracających z Afryki kwokaczy są rozległe płycizny Morza Wattów stanowiącego część Morza Północnego.

Największy europejski brodziec żywi się pokarmem zwierzęcym – nie gardzi owadami i ich larwami, skorupiakami, mięczakami, płazami czy małymi rybkami (w tym np. najmniejszymi szczupakami). Zdarza mu się również polować na płazy, niewielkie jaszczurki,
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Piotr Chara
a okazjonalnie – na gryzonie. W trakcie prowadzenia obserwacji kwokaczy warto zwrócić uwagę na sposób ich żerowania, ponieważ przedstawiciele tego gatunku mogą stosować różne techniki. Najczęściej ofiara jest chwytana przez ptaka penetrującego swoim długim dziobem płytką wodę lub błoto. Długie nogi wykorzystywane są nie tylko do brodzenia, lecz również do wypłaszania drobnych zwierząt, kóre uciekając są łatwiejsze do złapania. Niekiedy kwokacze podnoszą kamyki albo kawałki drewna, licząc na schowane pod nimi smaczne kąski. Zdarzają się również przypadki stadnego polowania np. na ławice małych ryb (z osobnikami tego samego gatunku lub z innymi brodźcami).

Kwokacze przelatujące przez Polskę muszą borykać się z wieloma kłopotami. Jednym z nich jest np. zmniejszanie powierzchni obszarów
zobacz powiększenie
Kwokacz - Tringa nebularia © Paweł Wietecha
naturalnie zalewanych w czasie wiosennych roztopów – w czasie, kiedy właśnie w dolinach rzecznych zatrzymują się najliczniejsze grupy ptaków. Również z rzekami związany jest problem regulacji i pogłębiania koryt, prowadzący do coraz mniejszej liczby płytkich piaszczystych terenów, gdzie brodźce mogłyby odpoczywać i żerować. Osobniki zatrzymujące się na stawach rybnych są w trakcie migracji narażone na płoszenie przez polujących na kaczki i gęsi myśliwych. Zdarza się niestety, że chociaż zabrania tego prawo (kwokacz jest objęty w Polsce ochroną gatunkową), ptaki giną w wyniku postrzelenia. W taki właśnie sposób (choć nie w naszym kraju) zakończył życie najstarszy znany kwokacz, któremu udało się dożyć pięknego wieku 24 lat i 5 miesięcy (o czym wiemu dzięki obrączce założonej przez holenderskich ornitologów).


Słowniczek:
  • Jezioro eutroficzne – jezioro charakteryzujące się dużą ilością substancji odżywczych rozpuszczonych w wodzie
  • Kantarek – pióra pomiędzy dziobem i przednim kącikiem oka
  • Palearktyka - kraina zoogeograficzna obejmująca Europę, Afrykę — na północ od Sahary, oraz Azję — na północ od Himalajów oraz dział wodny rzek Jangcy i Huang He


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif