• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Nury Email
Autor: Antoni Marczewski   

Nur czarnoszyi
Gavia arctica

Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik dorosły w szacie spoczynkowej
© Sylwester Aftyka
Pochodzenie nazwy polskiej, trafnie wskazującej na charakterystyczną cechę wyglądu ptaka, nie wymaga żadnych dodatkowych wyjaśnień. W nomenklaturze naukowej ptak nosi nazwę Gavia arctica, co oznacza dosłownie nura północnego. Nie wiemy, czy Karol Linneusz, szwedzki botanik, który jako pierwszy w specjalistyczny sposób opisał nura czarnoszyjego (nadając mu nazwę nieco odmienną od współczesnej - Colymbus arcticus) spotkał kiedyś nura lodowca lub białodziobego. Ich zasięgi można określić jako zdecydowanie bardziej północne niż ich czarnoszyjego kuzyna.

Areał występowania naszego bohatera obejmuje strefę borealnych lasów oraz arktycznej tundry na obszarze Europy, Azji oraz Ameryki Północnej. Jako jedyny przedstawiciel swojej rodziny gatunek tworzy podgatunki - poza nominatywnym wyróżniany jest jeszcze podgatunek viridigularis
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik młody
© Arkadiusz Labudda
zasiedlający Daleki Wschód Rosji. Na Syberii i w Ameryce Północnej żyje jeszcze nur pacyficzny Gavia pacifica. Jest bliźniaczo podobny do nura czarnoszyjego - Unia Ornitologów Amerykańskich uznała go za odrębny gatunek dopiero w 1985. Bardzo rzadko zalatuje do Europy, nie został dotąd stwierdzony w Polsce.

Na obszarze Europy najliczniejsze populacje omawianego nura występują w Norwegii (do 10 tys. par), Finlandii (do 9 tys.) i Szwecji (ok. 6 tys.) Cały kontynent europejski zamieszkuje 120-230 tys. par lęgowych, z czego zdecydowana większość przypada na Rosję. Pojedyncze pary gniazdują w republikach nadbałtyckich. Podzielona między Estonię i Łotwę Zatoka Ryska stanowi główne miejsce przebywania nurów zimujących na Bałtyku. Liczbę osobników z dwóch gatunków (doliczane są nury rdzawoszyje) spędzających zimę na Morzu Bałtyckim ocenia się na około 40 - 60 tys. Pochodzą
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik dorosły w szacie godowej
© Sylwester Aftyka
przede wszystkim z lęgowisk rosyjskich - skandynawskie przenoszą się na okres zimowy na Morza Kaspijskie i Czarne.

Nur czarnoszyi jest dużym ptakiem: mierzy od 65 do 75 cm długości, w rozpiętość skrzydeł dochodzi u niego do 130 cm. Występują różnice w masie samic i samców (samce są cięższe), a także między sezonem letnim i zimowym (zimą masa ciała samców spada z 3,4 do 1,3-2,4 kg, natomiast samic z 2-2,5 do 1,7 kg). Dorosłe osobniki w ciągu roku noszą szatę godową lub spoczynkową (w Polsce najczęściej spotykane są w tej drugiej). W pierwszej dominuje czerń i biel - oba kolory tworzą na ciele ptaka niezwykle misterny wzór. Jedynie wierzch głowy oraz tył szyi są popielate i efektywnie kontrastują z czarnym przodem szyi, oddzielonym od jej tylnej części czarno-białymi pionowymi pasami. Oglądając osobnika z bliska lub dysponując dobrym sprzętem optycznym można zobaczyć piękne czerwone
Nury czarnoszyje
Nury czarnoszyje - Gavia arctica
osobniki dorosłe w szatach godowych
© Sylwester Aftyka
oko - jedyną żywiej ubarwioną część nura. Trzymany prosto dziób jest cały ciemnoszary, jednak jesienią zmienia kolor na jasnoszary. Ptak traci też wzorzystą szatę, którą zamienia na jednolicie ciemnobrązową. Wierzch głowy i tył szyi stają się szarobrązowe, natomiast policzki, gardło i przód szyi przybierają białą barwę. Biała jest również duża plama na tylnej części boku ciała - warto zwracać na to uwagę, ponieważ stanowi ona jeden z elementów pozwalających odróżnić nura czarnoszyjego od rdzawoszyjego. U osobników młodocianych ta jasna plama zajmuje większy obszar, a na ciemnych piórach grzbietu można dostrzec jasne obrzeżania tworzące łuskowany wzór. Jesienią i zimą nury nie mają czerwonych oczu.

Nury czarnoszyje gnieżdżą się przede wszystkim na dużych jeziorach, gdzie przeważnie wymagają dużych terytoriów, dlatego nie tolerują innych par swojego gatunku. Dojrzałość do rozrodu
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica © Sylwester Aftyka
osobnik dorosły pierzący się do szaty spoczynkowej
uzyskują w 3-4. roku życia. Co roku jako pierwsze (pod koniec kwietnia) jaja zaczynają składać ptaki z południowej części areału - osobniki żyjące bardziej na północ dostosowują termin do początku ustępowania zlodzenia na jeziorach. Zbudowane z fragmentów roślin wodnych gniazdo zlokalizowane jest nie dalej niż 1,2 m od otwartego lustra, co pozwala ptakom na szybką ewakuację w razie zagrożenia. W jednym zniesieniu są z reguły dwa jajka, czasem jedno lub trzy. Trwającym 28-30 dni wysiadywaniem zajmuje się samica. Pisklęta po wykluciu pozostają jeszcze przez 2-3 w gnieździe, po czym zaczynają towarzyszyć rodzicom na wodzie. Często podróżują na ich grzbiecie. W razie niebezpieczeństwa dorosły osobnik może zanurkować z potomstwem na plecach - młode przytrzymywane są wtedy skrzydłami. Po 60-70 dniach ptasia młodzież jest zdolna do samodzielnego chwytania ryb, a pod koniec sezonu lęgowego całkowicie uniezależnia się od rodzicielskiej
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik dorosły w szacie godowej
© Sylwester Aftyka
opieki. Długi okres opieki nad potomstwem uniemożliwia ptakom dorosłym kosztowną energetycznie wymianę piór podczas okresu letniego, dlatego dochodzi do niej zimą. Wtedy nury tracą wszystkie lotki naraz i przez pewien czas są niezdolne do lotu.

W pokarmie nurów czarnoszyich dominują małej i średniej wielkości ryby. Podczas okresu lęgowego dieta wzbogacana jest o żaby, owady wodne, a czasem również o pisklęta innych ptaków wodnych. W poszukiwaniu ofiar nur może „dać nura” na głębokość 46 m, jednak jest to wartość skrajna. Najczęściej nie schodzi niżej niż na 6 m. W trakcie nurkowania wspomaga się pracą nóg i skrzydeł, których używa jak płetw. Podczas pływania po powierzchni często trzyma głowę zanurzoną w wodzie i w ten sposób poszukuje pokarmu. Podobnie żerują znacznie częściej u nas spotykane nurogęsi.

Na przełomie XIX i XX w. nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik dorosły w szacie godowej
© Sylwester Aftyka
gniazdował w północnej Polsce (m.in. w okolicach Szczecinka, Piły, Koszalina, Bytowa i Chojnic), jednak od drugiej połowy XX w. ma w naszym kraju status gatunku wyłącznie przelotnego i zimującego. Szczyt jesiennego przelotu, znacznie bardziej intensywnego niż wiosenny, przypada na październik i listopad. Można wtedy nieraz spotkać stada liczące nawet kilkaset osobników. W połowie października ubiegłego roku Lubelszczyzna przeżyła prawdziwy „nurzy nalot”. 17.10 na skontrolowanych akwenach stwierdzono łącznie ponad 400 tych ptaków, z czego ponad 50 przebywało na Jeziorze Wytyckim, 30 na Jeziorze Rogóźno, a ponad 260 na Jeziorze Uściwierz. Regularnie grupy nurów czarnoszyich odwiedzają na przelotach zlokalizowany w administracyjnych granicach Lublina Zalew Zemborzycki. Nury można obserwować również na Mazurach, jednak raczej nie w okresie letnich wakacji. W ubiegłym roku w prowadzonym przez Ogólnopolskie Towarzystwo Ochrony
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica © Sylwester Aftyka
osobnik dorosły pierzący się do szaty spoczynkowej
Ptakow serwisie dla obserwatorów ptaków www.awibaza.pl wprowadzono obserwację stada ponad 70 nurów żerujących na Jeziorze Gołdopiwo koło Kruklanek (obserwator: Andrzej Sulej). Na polskim Bałtyku najwięcej zimujących nurów czarnoszyich gromadzi się na Zatoce Pomorskiej. Ptaki przebywają na wodach do izobaty 40 m.

Po raz pierwszy bezpośrednią zetknąłem się z nurem czarnoszyim 12 lat temu w Norwegii. Jako dwunastoletni amator ornitologii zadręczałem przewodnika grupy ptasiarzy ciągłym pytaniem o nury nad jeziorem, gdzie znajdował się nasz kamping. Pamiętam, że kiedy wreszcie na wieczornym niebie wskazał mi dwie przemykające wysoko sylwetki (przy okazji serdecznie pozdrawiam Wojtka Jastrzębskiego, który musiał mnie wtedy znosić), byłem lekko rozczarowany, bo miałem nadzieję na lepsze przyjrzenie się tym tajemniczym dla mnie ptakom. Później w Skandynawii widywałem nury w pięknych
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik młody
© Zbigniew Klawikowski
szatach godowych unoszące się po powierzchni jezior odbijających łagodne północne słońce. W 2008 roku, podczas czterotygodniowego wyjazdu obejmującego pobyt w fińskiej stacji śledzenia wędrówek ptaków w Hanko oraz objazd kilku najciekawszych miejsc na ptaki w zachodniej Estonii, kilkakrotnie miałem możliwość obserwowania przelotu nurów nad morzem. Co ciekawe, rzadko migrujące osobniki przemieszczały się nisko nad powierzchnią wody, zdecydowanie preferując większe wysokości. Mogłem się przekonać, że przy dużych odległościach dzielących od obserwowanych osobników dokładne określenie gatunku nieraz bywa bardzo kłopotliwe i nieraz pozostaje wpisanie do notatnika wyłącznie zapisku brzmiącego „Nur sp.” (czyli nur nieoznaczony do gatunku).

W Polsce najbliżej mogłem oglądać nura czarnoszyjego w szacie spoczynkowej bawiącego przez pewien czas w porcie rybackim w Jastarni. Ze zdjęć i opowieści
Nur czarnoszyi
Nur czarnoszyi - Gavia arctica
osobnik młody
© Zbigniew Klawikowski
znajomych wiem, że czasami nury mogą pojawiać się na naprawdę niewielkich ciekach lub zbiornikach wodnych. Tego sporego w końcu ptaka widziano np. na małym śródleśnym strumieniu w Raszynie pod Warszawą, a także na Jeziorku Czerniakowskim - pozostałości wiślanego starorzecza znajdującego się nieopodal stołecznej elektrociepłowni Siekierki.

W locie nury czarnoszyje odzywają się chrapliwym dźwiękiem, od którego wzięła się ich rosyjska nazwa - gagara. Jednak w okresie godowym wydają niezwykłe odgłosy, których można posłuchać np. tu. Czasem podobnie odzywają się w miejscach, gdzie zatrzymują się na odpoczynek w trakcie migracji.

W Polsce nur czarnoszyi jest gatunkiem chronionym, a głównym zagrożeniem dla osobników przebywających na naszym Wybrzeżu są sieci rybackie, w których mogą się zaplątać i utopić.


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif