• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Błotniaki
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Błotniaki Email
Autor: Antoni Marczewski   

Błotniak zbożowy
Circus cyaneus

zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
Drugi człon nazwy naukowej - cyaneus - pochodzi od słowa oznaczającego kolor jasnopopielaty lub siny. Właśnie ta barwa dominuje w upierzeniu samców błotniaka zbożowego. Jednak, podobnie jak w przypadku stawowego i łąkowego, także tu mamy ciekawostkę - dawna nazwa „błotniak popielaty”, mimo wyglądającej na dosłowne tłumaczenie nazwy błotniaka zbożowego, odnosiła się do łąkowego. Nazwa angielska „Hen Harrier” („kurzy błotniak”) być może wzięła się z faktu, że na brytyjskich torfowiskach błotniaki zbożowe mogą polować na pardwy lub cietrzewie, przez co przez wieki były tępione (i w niektórych miejscach, mimo obowiązujących przepisów, są nadal) przez zarządców terenów myśliwskich. Z początkiem XX w. populacja brytyjska niemal przestała istnieć - niewielka grupa zamieszkiwała jedynie Orkady i Hybrydy. Później, m.in. dzięki oficjalnemu wprowadzeniu przepisów ochronnych pod koniec lat 30., nastąpiła stopniowa odbudowa populacji. Na przełomie października i listopada 2007 głośno było o zastrzeleniu dwóch ptaków w rezerwacie Dersingham (hrabstwo Norfolk). Strzały padły z terenu przylegających do rezerwatów włości należących do rodziny królewskiej. Prawo brytyjskie w takich przypadkach przewiduje dla sprawcy pół roku więzienia lub 5 tysięcy funtów grzywny. Sprawy niestety nie udało się wyjaśnić (nie odnaleziono zastrzelonych ptaków, co uniemożliwiło m.in. analizę balistyczną),
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
a cała historia wywołała ożywione emocje z uwagi na fakt przesłuchiwania przez policję księcia Harry’ego. Trzeci w kolejce do brytyjskiego tronu przebywał w okolicy miejsca zdarzenia wraz z przyjacielem i jednym z łowczych (ang. gamekeeper).

Błotniak zbożowy przypomina wyglądem łąkowego, ale jest od niego mniej smukły. Skrzydła, zakończone czterema „palcami” (trzema u błotniaków łąkowego i stepowego) zaokrąglone. Dorosły samiec z wierzchu jest jasnoszary - barwa ta obejmuje całą głowę, a na spodzie dochodzi do piersi. Zewnętrzne lotki pierwszorzędowe czarne, od spodu widoczny czarny pas na tylnim brzegu skrzydeł utworzony przez końce lotek. Samice i osobniki młodociane bardzo podobne do błotniaków łąkowych. U samic od spodu na tylnej krawędzi skrzydła wyraźna szeroka ciemna pręga. Na podbarkówkach brak pręgowania występującego u błotniaków łąkowych. Osobniki młodociane są bardzo podobne do samic, aczkolwiek Ina spodzie mają bardziej rdzawy odcień brązu. Lotki drugorzędowe znacznie ciemniejsze niż u dorosłych (ciemne drugorzędówki mają też dorosłe samice błotniaka stepowego, ale ten gatunek sylwetką przypomina łąkowego - identyfikacja błotniaków to czasem naprawdę nie lada wyzwanie).

Liczba gniazdujących w Europie błotniaków zbożowych nie przekracza 60 tys, par. Zmienia się ona z roku na rok, a głównym czynnikiem, od którego zależy, jest liczebność niewielkich
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
gryzoni stanowiących główny pokarm dla ptaków. Co ciekawe, gdy popatrzyć na rozmieszczenie i liczebność błotniaka zbożowego na Starym Kontynencie, wyraźnie wyodrębniłyby się dwa centra. Pierwsze z nich objęłoby Francję oraz Hiszpanię, gdzie schronienie znalazło 20% europejskiej populacji. Drugie centrum znajduje się znacznie dalej, na północy, a swym zasięgiem obejmuje Finlandię (do 3,5 tys. par) oraz Szwecję (800-900 par). W Europie od lat 70. XX w. trwa spadek liczebności tego gatunku. Wyjątkiem jest Francja, gdyż tamtejsza populacja (należące do niej ptaki gniazdują przede wszystkim na polach) w ciągu ostatnich lat znacząco wzrosła. Przyczyny spadkowej tendencji w pozostałych państwach nie są dokładnie znane. Najbardziej prawdopodobne wydaje się znaczne zdegradowanie siedlisk i związane z nim zubożenie bazy pokarmowej.

W Polsce od roku 2005 wszelkie informacje o lęgach błotniaka zbożowego podlegają weryfikacji przez Komisję Faunistyczną.
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
Jednak do tej pory do KF nie wpłynęło żadne zgłoszenie dokumentujące taki przypadek, co każe uznać ten gatunek za de facto wymarły (jako lęgowy, gdyż podczas przelotów i zimowania obserwowany jest regularnie).

Błotniaki zbożowe preferują jako miejsca lęgowe otwarte tereny na nizinach. Zasiedla doliny rzek, bagna i torfowiska, a także młode uprawy leśne, uprawy zbóż i rzepaku. W dwóch ostatnich dekadach wieku XX. uważano go za skrajnie nieliczny gatunek lęgowy, a ostatnie lata nie okazały się dla niego lepsze. Gnieździł się na terenie Pomorza Zachodniego oraz Lubelszczyzny, choć obecnie wcześniejsze dane poddawane są weryfikacji i pojawiają się wątpliwości, czy tworzone wcześniej szacunki nie opierały się na nie do końca wiarygodnych danych (polegających na uznawaniu za lęgowe ptaków po prostu widywanych w kwietniu, bez stwierdzenia dodatkowych zachowań mogących świadczyć o fakcie lęgowości). W Wielkopolsce na łącznie 70 stanowiskach w różnych sezonach gniazdowało nie więcej niż 12 - większość przypadków dotyczyła gniazdowania tylko przez jeden okres lęgowy.

© Paweł Wietecha
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus
© Paweł Wietecha
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus



























Podobnie jak pozostałe gatunki, błotniaki zbożowe osiągają dojrzałość płciową w wieku 2-3 lat. Czasem gniazdować próbują również osobniki jednoroczne - ich szanse na sukces zwiększają się w tzw. mysich latach, gdy wyjątkowo łatwo o upolowanie któregoś z drobnych gryzoni. Przeważa monogamia, choć w przypadkach, gdy gniazda poszczególnych par są od siebie oddalone o niewielki dystans, stosunkowo często dochodzi do zachowań poligamicznych. W sytuacjach „ekstremalnych’ jeden samiec może związać się nawet z sześcioma partnerkami, choć z reguły ogranicza się do dwóch lub trzech. Podczas widowiskowych lotów tokowych partner wznosi się na wysokość 20-30 m, po czym w locie nurkującym gwałtownie obniża pułap, by za chwilę ponownie się wzlecieć do góry. Zapewne jest to dla niego
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
męczące, jednak wysiłek musi się opłacać, skoro czasem czynność ta powtarzana jest nawet po 20 razy. Czasami do samca dołącza samica, jednak zazwyczaj ogranicza się do roli biernego obserwatora.

Gniazdo, przeważnie ukryte wśród gęstej roślinności naziemnej, wznoszone jest przez samicę. Ptaki w Irlandii czasami budują swoje konstrukcje na niewysokich drzewach. Wielkość zniesienia wynosi przeważnie od 4 do 6 jaj, choć bywają również lęgi zawierające tylko 3 albo aż 7. Liczba jaj zależy od dostępności pokarmu - im więcej potencjalnych ofiar, tym na więcej przychówku ptaki mogą sobie pozwolić. W przeważającej części europejskiego areału początek składania jaj przypada na połowę maja, choć np. w Skandynawii rozpoczyna się ono nieraz dopiero w połowie czerwca. Samica wysiaduje ok. 40 dni, przy czym jedno jajo wymaga ogrzewania przez 29-37 dni (wysiadywanie rozpoczyna się w momencie złożenia drugiego lub trzeciego jaja, dlatego pisklęta wykluwają się w kilkudniowych odstępach). Pisklęta pozostają w gnieździe około miesiąca (maksymalnie 42 dni). Samiec dostarcza pokarm samicy podczas wysiadywania, a także w pierwszych tygodniach po przyjściu piskląt na świat. Bardzo widowiskowa jest wymiana pokarmu między parą osobników rodzicielskich. Zbliżający się ze zdobyczą samiec obwieszcza swe przybycie głosem, na dźwięk którego samica wzlatuje w powietrze i wydając żebrzące dźwięki kieruje się w stronę partnera.
zobacz powiększenie w galerii
Błotniak zbożowy - Circus cyaneus © Paweł Wietecha
Następnie odwraca się do góry brzuchem i chwyta szponami zdobycz ofiarowaną przez samca.

Błotniak zbożowy to jedyny gatunek błotniaka, który jest regularnie obserwowany w Polsce późną jesienią i zimą. Osobniki z Europy są przeważnie migrantami częściowymi - albo nie podejmują wędrówek, albo przemieszczają się na stosunkowo niewielkie odległości. Prawdopodobnie jest to związane z ich pokarmem - na gryzonie polować można również zimą, natomiast w przypadku owadów stanowiących często bardzo ważny element w pożywieniu błotniaków łąkowych jest to niemożliwe. W sezonie migracji (w Polsce przypada od marca do maja i od września do końca listopada) przeważnie widuje się pojedyncze osobniki, choć zdarzają się również obserwacje niewielkich grup, zwłaszcza w rejonie Półwyspu Helskiego czy Mierzei Wiślanej. Okres przelotów pozwala nieraz na dość niespodziewane spotkania - w bieżącym roku przelatującą samicę błotniaka zbożowego widziałem w porcie rybackim w Stepnicy nad Zalewem Szczecińskim (ciekawostką jest fakt obserwacji w porcie, ale już nie ogólna lokalizacja, gdyż Pomorze Zachodnie było kiedyś jedną z najważniejszych ostoi populacji lęgowej). Innym razem samiec tego gatunku stanowił niezwykle miłe urozmaicenie spaceru po polach w Wilanowie na obrzeżach Warszawy. Zimujące ptaki regularnie odnotowywane są na terenie zachodniej części kraju, a nieregularnie na Mazowszu, Lubelszczyźnie czy Podlasiu.


Bibliografia:

  1. Betleja J. Zbiornik Goczałkowicki – ostoja ptaków o znaczeniu światowym. Strona Ornitologicznej Grupy Roboczej Doliny Górnej Wisły „Czaplon” – grupy lokalnej Ogólnopolskiego Towarzystwa Ochrony Ptaków – www.czaplon.most.org.pl
  2. BirdLife International 2004. Birds in Europe. Population estimates, trends and conservation status. Cambridge, UK.
  3. Gensbøl B. 2008. Birds of prey. HarperCollins Publishers, London.
  4. Krupiński D. 2007. Błotniak łąkowy – elegancki władca pól. Ptaki Polski 4: 16-19
  5. Kruszewicz A.2005. Ptaki Polski. T.1. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
  6. Mebs T. 1998. Ptaki drapieżne Europy. Przewodnik. Multico Oficyna Wydawnicza, Warszawa.
  7. Sikora A., Rohde Z., Gromadzki M., Neubauer G., Chylarecki P. (red.) 2007. Atlas rozmieszczenia ptaków lęgowych Polski 1985-2004. Bogucki Wyd. Nauk. Poznań
  8. Tomiałojć L., Stawarczyk T. 2003. Awifauna Polski. Rozmieszczenie, liczebność i zmiany. PTPP „proNatura”. Wrocław.
  9. Zawadzka D., Lontkowski J. 1996. Ptaki drapieżne. Dlaczego chronimy, ekologia, oznaczanie. Agencja Reklamowo-Wydawnicza Arkadiusz Grzegorczyk, Warszawa.
  10. http://en.wikipedia.org/wiki/George_Montagu_%28naturalist%29
  11. http://www.bocian.org.pl/programy/blotniak
  12. Lista dyskusyjna PTAKI – Ptaki(at)yahoogroups.com


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif