• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Kaczki nurkujące
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Kaczki nurkujące Email
Autor: Antoni Marczewski   

Nurogęś
Mergus merganser

W przypadku nurogęsia mam niezmienny dylemat – czy jest to TEN tracz nurogęś czy też TA tracz nurogęś.
Nurogęś
Nurogęś - Mergus merganser © Leszek Lubicki
W większości przypadków przyjęło się stosować formę męską i mam nadzieję, że zastosowanie tej konwencji nie przyklei mi łatki męskiego szowinisty.

Nurogęś należy do grupy traczy, które po angielsku noszą nazwę sawbils, czyli dosłownie „dzioby-piły”. Jest w tym dużo racji, ponieważ na brzegach dzioba mają one drobne piłkowanie, dzięki czemu są dobrze przystosowane do przytrzymywania śliskich ryb stanowiących ich główny pokarm. Dodatkową pomocą służy haczykowaty wyrostek na końcu dzioba. Mergusto kolejne po nyrok, tym razem łacińskie, słowo oznaczające nurka. Natomiast w wyrazie merganser bez trudu doszukamy się członu anser(gęś). Poprzedzające go słowo merg wzięło się od mergo – dosł. zanurzać, zatapiać.

Jest to największy przedstawiciel traczy – rozmiarami przewyższa krzyżówkę (57-70 cm długości, 82-97 cm rozpiętości skrzydeł, masa ciała 1-2 kg). W szacie godowej samiec wyraźnie różni się od samicy, przede wszystkim ciemnozielonym ubarwieniem głowy, białą piersią i bokami ciała oraz czarnym wierzchem. Samica ma rudobrązową głowę z charakterystyczną „czuprynką” z piór opadającą z tyłu, jasnoróżowawą
Nurogęsi
Nurogęsi - Mergus merganser © Maciej Rębiś
pierś i szary tułów z widoczną białą plamą na lotkach drugorzędowych. Obie płcie mają długi i dosyć cienki czerwony dziób (cienki w porównaniu np. z grążycami, ale mocniejszy w stosunku do dzioba nie opisywanego w tym wydaniu szlachara). W szacie spoczynkowej samiec przypomina samicę, ale można go rozpoznać po dużej białej plamie na skrzydłach. Młode osobniki podobne do samicy, aczkolwiek czerwień dzioba mniej intensywna, jasny podbródek przechodzi w jasny przód szyi, a pomiędzy oczami i dziobem występują białe paski.

W Europie nurogęś zamieszkuje północną Rosję, Fennoskandię, północną i zachodnią część Wielkiej Brytanii, Islandię i kraje nadbałtyckie (od Estonii po północne Niemcy). Populacja alpejska populacja żyje we Francji, Szwajcarii i Austrii. Nieliczne nurogęsi gnieżdżą się na Bałkanach. Najliczniej reprezentowany jest w Finlandii (do 35 tys. par), Szwecji (do 20 tys.).

Nurogęś to najliczniejszy ze spotykanych w Polsce traczy - łączną liczbę par lęgowych szacuje się na 900-1000, ale do tego dochodzi jeszcze dość liczna frakcja osobników nielęgowych. Zapewnia ona dobre perspektywy dla tego gatunku, jeśli chodzi o kolonizację nowych obszarów, która trwa co najmniej od roku 1993. W pierwszej połowie XX w. zasięg ograniczał
Nurogęś
Nurogęś - Mergus merganser © Marcin Karetta
się do Mazur, Pomorza i części Wielkopolski. Ekspansja na zachodnią i środkową Polskę rozpoczęła się w latach 80. Zajmowanie nowych stanowisk najczęściej odbywało się wzdłuż dolin rzecznych Wzrost liczebności w wielu regionach był stymulowany wieszaniem specjalnych skrzynek lęgowych, chętnie przez tracze zasiedlanych. Np. w latach 1991-1994 nad Jez. Jasień na Pomorzu dzięki takiej akcji lokalna populacja nurogęsi wzrosła do 40-50 par.

Patrząc na mapę rozmieszczenia nurogęsia można zauważyć, że preferowane przez niego tereny tworzą dwie wyraźne plamy – jedną rozlewającą się po północno-zachodniej Polsce, a drugą ciągnącą od północno-wschodnich granic kraju niemal po linię Wisły. Ptaki te gnieżdżą się również w dolinach Wisły (od ujśćia Sanu w dół rzeki) i części jej większych dopływów. Omijają jeziora przymorskie, zasiedlają brzegi rzek i jezior w dolinach Gwdy, Brdy, Wdy, Łupawy i Słupi.

Najliczniejsze są na Pomorzu, a w dalszej kolejności na Warmii i Mazurach, Odrze z dopływami i Wiśle.

W sierpniu i wrześniu żyjące dotychczas pojedynczo lub w luźnych skupieniach tracze zaczynają gromadzić się w większe stada. Literatura podaje, że w głębi lądu jesienna wędrówka jest słabo zauważalna, natomiast zdecydowanie lepiej obserwować ją
Nurogęsi
Nurogęsi - Mergus merganser © Maciej Rębiś
w strefie wybrzeża, gdzie liczne koncentracje tworzą się w październiku i listopadzie. Podczas tegorocznych Europejskich Dni Ptaków razem ze znajomym natknęliśmy się na sporą, bo liczącą 80 osobników, grupę nurogęsi na Wiśle na wysokości podwarszawskiej Falenicy. Nurogęsi zimują w środkowej i zachodniej Europie, nad Morzem Czarnym oraz w północno-wschodnich rejonach Morza Śródziemnego. Preferuje zbiorniki śródlądowe oraz przymorskie akweny słodkowodne – na wodach morskich ich stada pojawiają się dopiero wtedy, gdy inne odpowiednie zbiorniki zostaną skute lodem. 20% ptaków zimujących w północno-wschodniej Europie spędza ten czas na Zalewie Wiślanym i Zatoce Pomorskiej, a łącznie na Bałtyku, podczas surowych zim, gromadzi się do 75 tys. osobników. W naszym kraju zimuje co roku 40-80 tys. nurogęsi, z czego część stanowią osobniki ze Szwecji i Finlandii. Na warszawskim odcinku Wisły oraz na innych dużych rzekach, które zimą często nie zamarzają lub na których utrzymują się wolne od lodu obszary, gromadzą się stada nurogęsi z mniejszych cieków wodnych. Szczególnie licznie można je obserwować np. przy warszawskich kolektorach ściekowych (o ile komuś nie przeszkadza panujący tam specyficzny zapach) na Bielanach i Młocinach.

Zasiedla głównie lasy w dolinach rzek oraz
Nurogęś
Nurogęś - Mergus merganser © Paweł Wacławik
jeziora otoczone dojrzałymi drzewami – bardzo chętnie na zalesionych jeziornych wyspach. Rzadziej spotykany nad stawami rybnymi.

Gniazda w dziuplach, norach ziemnych pod wykrotami drzew, ale czasem również bezpośrednio na ziemi pod osłoną zeschłej roślinności lub w stertach suchych gałęzi. Zdarzają się również przypadki lęgów pod domkami kempingowymi, budynkach gospodarczych, a nawet kominie domku letniskowego czy nieużywanej latrynie. Z terenu Warszawy pochodzi informacja o lęgu nurogęsi w budce wywieszonej dla sokołów pustułek (informacja z forum przyrodniczego „Bocian”). Osoby chcące przygotować skrzynkę lęgową z myślą o zasiedleniu jej przez tracze powinny zastosować w niej parametry charakterystyczne dla skrzynek typu E (które bywają również zajmowane przez puszczyki, krzyżówki i gągoły, a czasami kawki). Wnętrze dna powinno być kwadratem o boku 25 cm, odległym od otworu wlotowego (średnica 15 cm) o 50 cm. Wysokość, na jakiej powinna zostać zawieszona skrzynka, to 3-15 metrów. Generalna zasada jest taka, że im częściej penetrowany przez ludzi teren, tym wyżej. Do środka warto wsypać trochę płatów kory lub trocin, albowiem to one stanowić będą podłoże dla jaj – nurogęsi nie budują gniazd jako takich.

Nurogęś
Nurogęś - Mergus merganser © Marcin Karetta
Na terenach lęgowych ptaki pojawiają się w marcu. Ich biologia rozrodu jest trochę do gągołów, o których mowa będzie w kolejnym wydaniu serwisu. Pod koniec kwietnia samica składa 7-15 jaj, z których po 28 dniach wysiadywania wykluwają się pisklęta. Jeśli przychodzą na świat w dziupli lub zawieszonej na drzewie budce lęgowej, w kilka godzin po wykluciu opuszczają gniazdo, skacząc na ziemię, nieraz z wysokości paru metrów. Następnie razem z matką podążają nad zbiornik wodny, gdzie pod jej opieką przebywają do momentu uzyskania pełnej samodzielności (co trwa nawet do 70 dni). Wśród nurogęsi i gągołów spotkamy się z ciekawym zjawiskiem „walk o lęgi”. Jeśli dojdzie do spotkania dwóch samic z przychówkiem, podejmują one walką, w wyniku której zwyciężczyni odbiera młode pokonanej. Nie chodzi jednak o to, że ma w sobie tak wielkie pokłady macierzyńskiej miłości, że pragnie nią obdarować jak największą liczbę puchatych maluchów. Przy stadku złożonym z osobników z różnych lęgów zmniejsza się ryzyko, że w przypadku ataku drapieżnika jego ofiarą padnie któreś z „prawowitych” piskląt. W ten sposób samice nurogęsi zwiększają swoim latoroślom szanse na przeżycie.

Jedną z ciekawych form podglądania tych ptaków (aczkolwiek trudno przy niej o stosowanie statywu), są obserwacje z kajaka.
Nurogęsi
Nurogęsi - Mergus merganser © Maciej Rębiś
Rzeki słynące ze wych walorów krajobrazowych, takie jak np. Brda, Wda czy Gwda, oferują również możliwość bliskiego spotkania z nuorgęsiem. Czasem nie trzeba jechać tak daleko – w Warszawie od kilkunastu lat jest gatunkiem lęgowym. Raz miałem okazję obserwować grupę piskląt na głównym stawie przed Pałacem na Wodzie w Łazienkach Królewskich, a kilkakrotnie taką możliwość miałem na mniejszych stawkach w parku Arkadia czy w Wilanowie. Nurogęś jest również niemal nieodłącznym elementem warszawskiego odcinka Wisły. W tym roku w lipcu obserwowano grupę młodych ptaków kąpiących się i nurkujących w jeziorku na stołecznym Polu Mokotowskim. Z kolei kiedyś zimą (miesiąca i roku niestety nie pamiętam) dorosły samiec pojawił się na skwerze kolo mojego domu i polował tam na małe rybki, budząc zaciekawienie i podziw regularnie odwiedzających to miejsce wędkarzy. Ryby stanowią jedyny pokarm nurogęsi, które w ich poszukiwaniu mogą nurkować nawet na 30 m, choć z reguły rzadko schodzą na głębokość przekraczającą 3 m. Nieraz można zobaczyć ptaka pływającego z zanurzoną głową i szyją, jak wypatruje w wodzie najbliższej przekąski.

Nurogęś jest gatunkiem chronionym.


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif