• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Kaczki nurkujące
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Kaczki nurkujące Email
Autor: Antoni Marczewski   

Podgorzałka
Aythya nyroca

Rosyjskie słowo nyrok oznacza nurka i to właśnie ono zostało wykorzystane w drugim członie naukowej nazwy podgorzałki – gatunku, który niegdyś był jedną z najliczniej spotykanych w Polsce kaczek, a obecnie zarówno w naszym kraju, jak i na całym świecie, jest zagrożony wymarciem. W opublikowanej w tym roku przez Międzynarodową Unię Ochrony Przyrody (IUCN) Czerwonej Księdze Zwierząt została jej przyznana kategoria NT, czyli Near Threatened (bliska zagrożenia).
Podgorzałka
Podgorzałka - Aythya nyroca © Maciej Szymański
Odzwierciedla ona sytuację gatunku na całym świecie (poza Europą zamieszkuje również pas rozciągający się od południowo-zachodniej Afryki do Chin i Mongolii ) – w skali naszego kontynentu zakwalifikowano go do wyższej kategorii – Vulnerable (narażony na wyginięcie).

Podgorzałka jest niedużą kaczką (38-42 cm długości, 62-67 cm rozpiętości skrzydeł, masa ciała 400-700 g, samiec cięższy od samicy o ok. 100 g). Podobnie jak w przypadku ogorzałki, jedną z charakterystycznych cech tego gatunku jest kształt głowy – wysklepionej z długim czołem. Dorosłe ptaki obu płci mają ciemnokasztanowe upierzenie z silnie kontrastującym białym podogoniem. U samca tęczówka jest biała, u samicy ciemna. Młode ptaki cechują się ubarwieniem w chłodniejszej tonacji, a brzuch jest szaropłowy, podobnie jak u samicy w szacie spoczynkowej. W locie widoczny jest szeroki biały pas ciągnący się wzdłuż lotek na całej długości skrzydła.

Europejskie podgorzałki gnieżdżą się na niewielkim obszarze obejmującym środkową część kontynentu, Ukrainę, Białoruś i kończącym się w rejonie kaspijsko-czarnomorskim. W latach 90. XX. wieku najsilniejsze populacje krajowe zamieszkiwały Rumunię (do 8 tys. par), Ukrainę (do 5 tys.) i Chorwację (do 3 tys.). W ostatnich latach szczególnie silne załamanie populacji zanotowano w Hiszpanii, Mołdawii i na Ukrainie. Najważniejsze zimowiska znajdują się w Grecji i Turcji, rejonie kaspijsko-czarnomorskim i w północnej Afryce (Maroko, Algierii, Tunezji).

W Polsce podgorzałka jest jednym z najszybciej zanikających gatunków. Najnowsze dane, pochodzące z Monitoringu Gatunków Rzadkich (stanowiącego część systemu monitoringu ptaków w Polsce w latach 2007-2008), mówią o 80-90 samicach, które przystąpiły do lęgów w sezonie 2007. To lepszy wynik niż w latach 1990-2004, kiedy wielkość populacji szacowano na 40-50 par. Nawet biorąc pod uwagę najnowsze doniesienia widać wyraźnie, że podgorzałka przechodzi poważny kryzys – pod koniec lat 80. na 80 stanowiskach w kraju gniazdowało 400-500 par, a więc w ciągu niecałych 20 lat nastąpił spadek o 90%! Na przełomie lat 80. i 90. podgorzałka wycofała się z wielu stanowisk na północy i południu kraju, a w drugiej połowie dekady występowała na 25 stanowiskach, głównie w dolinie Baryczy, w południowej części Niziny Południowopodlaskiej, na Polesiu Zachodnim i w Kotlinach Sandomierskiej oraz Oświęcimskiej. Najlepiej dramatyczny spadek widać na przykładzie Stawów Milickich - w 1983 roku gnieździło się tam do 184 par, a w 1997 zaledwie 10. Sytuacja w ostatnich latach uległa lekkiej poprawie i w 2005 roku stwierdzono 30 par. Wiąże się ją ze zmianą zwyczajów lęgowych – podgorzałki, zamiast w koloniach mew, coraz częściej gnieżdżą w turzycowiskach i szuwarach. Okazuje się, że w takich miejscach starty w lęgach są mniejsze niż w dużych skupieniach kaczek w koloniach śmieszek. Obecnie jednym z najważniejszych lęgowisk podgorzałki w Polsce, poza stawami w Dolinie Baryczy, są stawy w Budzie Stalowskiej na Podkarpaciu, gdzie w sezonie lęgowym 2007 stwierdzono ok. 20 par.

Początek jesiennego przelotu podgorzałek przypada na początek września, a ptaki znikają z naszego kraju na początku grudnia. Powrót od drugiej połowy marca. W Polsce bardzo rzadko widuje się zimujące ptaki (najczęściej na Śląsku) – osobniki z populacji krajowej zimują najprawdopodobniej w basenie Morza Śródziemnego.

Nie do końca wiadomo, co spowodowało spadek liczebności podgorzałki na całym obszarze jej występowania – poza niekorzystnymi zmianami na lęgowiskach prawdopodobnie wpłynęły na niego również czynniki na trasach migracji i na zimowiskach.

W Polsce miałem okazję obserwować podgorzałkę wyłącznie jeden raz. Było to podczas długiego weekendu majowego w 2007 roku, gdy jednego samca udało się zobaczyć na rozległych rozlewiskach Biebrzy w Brzostowie.
Podgorzałka i łyska
Podgorzałka i łyska - Aythya nyroca et Fulica atra © Maciej Szymański
Nie powiodła się natomiast próba wypatrzenia tych ptaków podczas wycieczki Warszawskiej Grupy OTOP na stawy w Dolinie Górnej Wisły w maju 2006, mimo usilnych poszukiwań. Na Mazowszu gatunek ten był obserwowany m.in. na stawach w Gostomii (wieś w gminie Nowe Miasto nad Pilicą), na stawach hodowlanych koło Jaktorowa i nad Wisłą w okolicach Grochali.

Żywi się przede wszystkim pokarmem roślinnym, który może pobierać z powierzchni wody, szukać poprzez sondowanie lub nurkować na głębokość do 1 metra. Najchętniej żeruje na płytkich rozlewiskach, gdzie pożywia się przede wszystkim nasionami takich roślin jak rdestnice, turzyce, rdest, rogatek, grążel i grzybień biały). W skład jej pokarmu wchodzą również organizmy zwierzęce – małe ryby, ikra, skrzek, płazy do 3 cm długości, skorupiaki i wiele owadów (zwłaszcza ważek).

Środowiskiem życia podgorzałek są stawy i jeziora z dobrze rozwiniętą roślinnością wynurzoną. Preferuje obecność łanów szuwarów trzcinowych i turzycowych przy brzegach. Na Stawach Milickich co najmniej do końca lat 80. gnieździła się półkolonijnie w koloniach mew. Jest gatunkiem nizinnym, choć np. w Azerbejdżanie stwierdzono gniazdowanie na wysokości 1800 m. n.p.m.

Podobnie jak ogorzałka, po raz pierwszy przystępuje do lęgów w drugim roku życia. Na stanowiska lęgowe ptaki, często już sparowane, przylatują około połowy kwietnia. Najwcześniej zniesienie (8-10 jaj, maksymalnie do14) pojawia się pod koniec kwietnia, a najpóźniej wraz z początkiem lipca. Gniazdo ma postać wykonanej z roślin platformy, umieszczonej w gęstych szuwarach lub na wodzie, nieraz na kopcu roślinności w obrębie kolonii mew.

Wysiadywanie trwa 25-27 dni, a pisklęta uzyskują zdolność lotu po kolejnych 55-60 dniach. Piskleta na noc powracają do gniazda, gdzie są ogrzewane przez samicę. Łatwo więc policzyć, że 15 sierpnia, gdy otwarty zostaje sezon polowań na kaczki takie jak krzyżówki, cyraneczki, czernice i głowienki, w wielu miejscach mogą przebywać jeszcze samice podgorzałek wodzące młode. Poza tym prawo myśliwskie zakazuje strzelania do ptaków na wodzie – wolno polować jedynie na osobniki w locie, a sylwetka i ubarwienie podgorzałek i czernic w tym okresie jest bardzo podobne. W 2007 podjęto próby skrócenia okresu polowań na stawach w Budzie Stalowskiej.

W porównaniu z innymi kazkami nurkującymi podgorzałka prowadzi bardziej skryty tryb życia i mniej chętnie pojawia się na otwartej przestrzeni. Aktywna głównie w godzinach rannych i wieczornych.

W Polsce podgorzałka jest gatunkiem objętym ochroną.


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif