• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Kaczki nurkujące
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Kaczki nurkujące Email
Autor: Antoni Marczewski   

Ogorzałka
Aythya marila

Drugi człon nazwy naukowej pochodzi najprawdopodobniej od greckiego słowa marila oznaczające kawałki węgla drzewnego – równie czarne jak głowa i pierś samca ogorzałki.
Ogorzałka
Ogorzałka - Aythya marila © Adam Kumiszcza
Najłatwiej pomylić go z samcem czernicy z uwagi na podobny schemat ubarwienia (czarne głowa, pierś, kuper i podogonie). Jednak w przeciwieństwie do czernic, samce ogorzałek mają jasnoszary, a nie czarny wierzch ciała, nie dający kontrastu z białymi bokami. Poza tym ogorzałka jest większa (co widać przy bezpośrednim porównaniu) i ma bardziej okrągłą głowę. Przy dobrych warunkach oświetleniowych czerń na głowie opalizuje na zielono (u czernicy częściej na fioletowo), ale jest to raczej subtelna różnica. W szacie przejściowej samiec zachowuje ogólny schemat ubarwienia, ale czerń zostaje zastąpiona przez ciemny brąz, a boki i wierzch ciała wyglądają jak pobrudzone. W tej szacie wokół dzioba pojawiają się białe pióra tworzące niewielką plamę. Plama ta jest bardzo duża u samic, a pośredniej wielkości u osobników młodocianych.

Jest to jedyny z omawianych w tym wydaniu gatunków, który nie gnieździ się
Ogorzałka
Ogorzałka - Aythya marila © Adam Kumiszcza
regularnie w Polsce. Wyjątkowy przypadek lęgów miał miejsce w 1977 roku, gdy trzy pary zagnieździły się w okolicach Mińska Mazowieckiego. W sezonie lęgowym w Polsce widywano ptaki dorosłe (np. w lipcu w latach 1982-84 9-krotnie stwierdzano grupy do 5 osobników na Jeziorze Łuknajno, w czerwcu 1989 na Zbiorniku Włocławskim widziano 10 ogorzałek), jednak były to najprawdopodobniej osobniki, które pozostały w naszym kraju po okresie zimowania.

Najbliższe stałe lęgowiska znajdują się w Szwecji, Finlandii i Estonii. W całej Europie gniazduje 8-11 tys. par, z czego niemal połowa na Islandii. Poza naszym kontynentem gatunek ten gnieździ się również w pasie tajgi i lasotundry w północnych partiach Azji i Ameryki Północnej.

Poza sezonem rozrodczym (od drugiej dekady września do końca kwietnia) ogorzałki przebywają wzdłuż wybrzeży Bałtyku, a także na zalewach (Wiślanym i Szczecińskim) i przymorskich jeziorach. Liczebność w poszczególnych latach ulega silnym wahaniom. Rekordowo liczne stada gromadziły się w 1992 na Zalewie Szczecińskim – w marcu zarejestrowano tam prawie 44 tys. osobników, a
Ogorzałka
Ogorzałka - Aythya marila © Mateusz Matysiak
miesiąc później 92 tys. (liczenia prowadzono z samolotu). Jesienią liczebność na zalewie wzrasta od końca września, osiągając szczyt w połowie grudnia (maks. do 49,5 tys.). W połowie września pojawiają się na Zatoce Gdańskiej, gdzie w jesiennym szczycie ich liczebność nie przekracza z reguły 3 tys. (ale czasem wzrasta do ok. 13 tys. – ptaki gromadzą się głównie w rejonie gdańskiego Portu Północnego i Ujścia Wisły). Zalew Szczeciński i Zatoka Pomorska stanowią zimowisko 20% ogorzałek spędzających zimę w północno-wschodniej Europie. Na całym Bałtyku w tym okresie gromadzi się ok. 145 tys. ptaków. Na śródlądziu, w zależności od roku, zimuje od 300 do 11,7 tys. osobników. Na przełomie lutego i marca rozpoczyna się powrót na lęgowiska mogący trwać do połowy kwietnia.

W głębi lądu w większych ilościach są obserwowane od drugiej dekady października do pierwszej dekady grudnia. Przeważnie w niewielkich grupach, lecz np. na Zbiorniku Włocławskim w połowie grudnia 1990 odnotowano obecność aż 663 ptaków. Na Zalewie Zegrzyńskim widuje się grupki do 20 ptaków, ale w listopadzie 2000 stwierdzono
Ogorzałka
Ogorzałka - Aythya marila © Arkadiusz Labudda
ich aż 150. W Wielkopolsce największe stado (43 ptaki) pojawiło się na polach irygacyjnych koło Piły. Rekordowe liczebności dla Śląska to 87 ptaków na Zbiorniku Turawskim i 46 na Zbiorniku Goczałkowickim.

Przy omawianiu czernic wspomniałem o ich znaczącej roli jako czynnika redukującego liczebność racicznic w jeziorach w Niemczech czy USA. W Holandii, na jeziorach Ijsselmeer i Markermeer, podobną funkcję pełnią stada ogorzałek i czernic, jednak tylko wyjątkowo zmniejszają one liczbę małży tak silnie – z reguły spowodowany przez nie spadek jest rzędu 10-20%. Ogorzałka nurkuje do głębokości 6 metrów. Poza sezonem lęgowym tworzy duże skupiska, często z innymi gatunkami grążyc. Na noc ptaki mogą wspólnie przelatywać na żerowiska oddalone nawet kilka kilometrów od miejsc dziennego odpoczynku.

Ptaki zaczynają składać jaja (8-11) pod koniec maja lub na początku czerwca. Wysiadywanie trwa 26-28 dni, a pisklęta, zanim osiągną zdolność do lotu, przez 40-45 dni towarzyszą samicy. Na przełomie sierpnia i września samice i młode udają się na pierzowiska – samce przechodzą pierzenie do szaty spoczynkowej od czerwca.

Ogorzałki
Ogorzałki - Aythya marila © Mateusz Matysiak
Ogorzałka jest kaczką przebywającą głównie na wodach morskich (choć unika miejsc narażonych na wysokie fale, preferując okolice portów i inne miejsca osłonięte od wiatru). Na polskim wybrzeżu Bałtyku najistotniejszą przyczyną śmiertelności tych ptaków są stawne sieci rybackie (stosowane do połowów dorszy, fląder i sandaczy) – topią się w nich nie tylko ogorzałki, lecz również wiele innych gatunków ptaków oraz morświny. W latach 1990-1996 sieci stawne były przyczyną śmierci 18 morświnów (na 37 złowionych w tym okresie przez różne narzędzia rybackie na polskim wybrzeżu). Od lat 60. i 70. XX w. znacząco poprawiła się sytuacja związana z substancjami ropochodnymi (tzw. „zaraza oliwna”) – dzięki poprawie czystości wód Bałtyku zdecydowanie mniej ptaków ginie w wyniku zabrudzenia i zatrucia tymi substancjami. Powodują one śmierć przez wychłodzenie, ponieważ zaburzają izolacyjną funkcję upierzenia. Dodatkowo ptak może ulec zatruciu podczas próby czyszczenia piór dziobem, gdy toksyczne związki dostają się do układu pokarmowego.

Ogorzałka jest w Polsce gatunkiem chronionym.


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif