• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Ptaki brodzące
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Ptaki brodzące Email
Autor: Antoni Marczewski   

Bocian czarny
Ciconia nigra

Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
Jak sama nazwa wskazuje, od białego krewniaka najłatwiej odróżnić go po wyglądzie. Chociaż dziób i nogi ma tak samo czerwone, to jednak głowa, szyja, wierzch ciała oraz skrzydła są czarne z metalicznym połyskiem - jedynie brzuch, boki ciała i podbarkówki białe. Mimo to przy nieodpowiednim oświetleniu ptak w locie może się wcale nie wydawać czarny, co może czasem prowadzić do pomyłki w terenie. Przy możliwości obejrzenia bociana czarnego z bliska widać, że oko otocza płat skóry koloru dzioba. Przy tej okazji warto wspomnieć, że bardzo podobny schemat ubarwienie ma ostrygojad, przy czym u niego czerń jest matowa, a nie połyskliwa. Kiedyś znajomy opowiedział mi historię o jego znajomym, który po raz pierwszy zobaczył ostrygojada w Dolinie Środkowej Wisły na piaszczystej łasze. Podobno na jego widok powiedział: „O, bocian czarny! Tylko jakiś taki mały...”

Pisklęta pokryte są białym puchem, a ich dziób oraz nogi są żółte. Pierwsze czarne pióra wyrastają im 20 dni po wykluciu, a pełna szata ostateczna wykształca się w wieku 60 dni. Rozpiętość skrzydeł dorosłego osobnika dochodzi do 210 cm, a waga do 3 kg.

© Grzegorz Kłosowski
Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra
© Marcin Karetta
Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra



























Przy omawianiu rozmieszczenia bociana białego w Polsce wspomniałem, że unika on pasm górskich i większych kompleksów leśnych. Właśnie tam spotkamy jego bliskiego kuzyna - bociana czarnego. Należy pamiętać, że w przeciwieństwie do białego krewniaka ten nie przepada za towarzystwem człowieka i
Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Marcin Karetta
z reguły gnieździ się u podstawy koron wysokich drzew, często w pobliżu śródleśnych mokradeł lub rzek, gdzie zdobywa pokarm. Podstawą jego wyżywienia są ryby, dlatego nieraz można go spotkać także nad rzekami, jeziorami czy stawami. Żyje w monogamicznej parze, ale więzy rodzinne trwają jeden sezon, po którym obydwa ptaki żyją samotnie. W miejscach obfitujących w pokarm można czasem spotkać grupy bocianów czarnych, czasem w towarzystwie bocianów białych i czapli siwych. Miłośnicy fotografii przyrodniczej na pewno znają znakomitą serię zdjęć wykonanych przez Marcina Karettę, ukazujących scysję pomiędzy czaplą siwą i bocianem czarnym. Oba ptaki rozkładają skrzydła, próbując zaimponować konkurentowi i przekonać go, że to im należy się prawo do żerowania w tym miejscu, a najlepsze, co przeciwnik może zrobić, to szybko się stąd zabrać.

Żywi się głównie płazami i rybami. Wśród tych pierwszych dominują żaby brunatne (trawna i moczarowa), a z ryb piskorze, małe szczupaki i płocie. Wyjątkowo zdarza się, że zje kreta albo jeża (choć przyznam, że nie wiem, co robi z kolcami).

Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
Życie rodzinne rozpoczyna się na przełomie marca i kwietnia, gdy bociany wracają na lęgowiska. Podczas toków szybują nad miejscem gniazdowym, co czasem pomaga je zlokalizować (należy przy tym pamiętać, że jest to gatunek objęty ochroną strefową, co znaczy, że od 15 marca do 31 sierpnia nie wolno przebywać bez zezwolenia w promieniu 500 m od gniazda, a po tym okresie w promieniu 100 m). Gniazda z reguły oddalone od siebie o 1100-5900 m, minimalnie 300 m. Każda para ma własne terytorium o powierzchni 50-150 km2, którego broni na obszarze którego może mieć kilka gniazd (1-3), wykorzystywanych na zmianę w kolejnych sezonach. Gniazdo jest zbudowane na dużych, starych (ponad 100-letnich) drzewach, z reguły w rozwidleniu konarów. Wysokość, na jakiej jest wznoszone, waha się od 6 do 25 metrów nad ziemią. Bociany mogą też zajmować gniazda innych ptaków - notowano lęgi w gnieździe bielika, orlika krzykliwego, jastrzębia i myszołowa. Na nizinach najczęściej wybieranymi drzewami są dęby i sosny, natomiast w Beskidach - przede wszystkim buki.

Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
W Tatrach stwierdzono również gniazdo umieszczone na półce skalnej. Czasem bociany czarne wykorzystują specjalne sztuczne platformy przygotowywane dla nich przez leśników.

Termin złożenia pierwszego jaja zależy od warunków atmosferycznych - w środkowej Polsce przypada średnio na pierwszą połowę kwietnia, choć znane są też przypadki z końca marca. W Beskidach pierwsze jaja pojawiają się dopiero na początku maja, wyjątkowo nawet w jego trzeciej dekadzie. Liczba jaj waha się od 2 do 6, średnio 3-4. Wysiadują oba ptaki i po 35-36 wykluwają się małe bocianki, karmione przez obydwoje rodziców częściowo strawionym pokarmem zwracanym do gniazda (dla nas wygląda to pewnie dosyć obrzydliwie, ale pisklętom musi smakować). Młode w gnieździe spędzają 63-71 dni. Sukces lęgowy u tego gatunku jest stosunkowo wysoki - średnio 80% par udaje się z sukcesem odchować młode. Największe straty są na etapie wysiadywania, kiedy lęg bywa niszczony przez kruki bądź kuny. W ostatnich latach coraz częściej słyszy się o przypadkach śmierci dorosłych bocianów czarnych, które padają ofiarami bielików. Oba gatunki, dawniej nieliczne, odnotowały w ciągu ostatnich kilkunastu lat wzrost liczebności - m.in. dzięki wprowadzeniu wokół gniazd ochrony strefowej.

Jesienne odloty bocianów czarnych nie są nawet w części tak spektakularne jak w przypadku ich białych kuzynów. Lecą przeważnie pojedynczo, choć czasem zdarzają się grupy do 100 os. W 1993
Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
w Dolinie Środkowej Wisły zgromadziło się w jednym miejscu 245 osobników. Odlatują w podobnym terminie co białe, najpóźniejsza jesienna obserwacja pochodzi z początku listopada ze Spytkowic w Dolinie Górnej Wisły. Osobniki obrączkowane w Polsce jako pisklęta notowano później w Izraelu, Libanie, Egipcie, Sudanie i Etiopii - lecą podobną trasą jak biali koledzy. Wracają na przełomie marca i kwietnia, choć pierwszego ptaka najwcześniej widziano już w połowie marca w Czarnym Brodzie w Puszczy Augustowskiej.

W Europie bocian czarny zamieszkuje obszary pomiędzy 350 i 650 N, a w poziomie jego zasięg rozciąga się od atlantyckich wybrzeży Francji na zachodzie po Ural na wschodzie. Izolowana populacja istnieje również na Półwyspie Iberyjskim. W Szwecji i Danii bociany czarne wyginęły na początku lat 50 XX w. Powyżej tysiąca par lęgowych jest jeszcze w Turcji, na Białorusi i Łotwie. W Polsce na początku lat 80. XX w. żyło ok. 800 par - liczba ta 10 lat później wzrosła do 950-1100 par i od tamtej pory jest na stabilnym poziomie. Jak na razie nie spełniły się czarne scenariusze tworzone 20 lat temu, że gatunek ten będzie powoli zmniejszał swoją liczebność. Na pewno sprzyja mu fakt, że objęto go ochroną strefową, a także intensywna praca bobrów, skutkująca zwiększoną ilością
Bocian czarny
Bocian czarny - Ciconia nigra © Paweł Wietecha
dogodnych żerowisk. Najwyższe zagęszczenia odnotowano w Lasach Sobiborskich (w latach 80. było to 6,7 p./100 km2,, choć ostatnio notuje się tam spadek liczebności) i Puszczy Białowieskiej (5,5 p./100 km2 ). Najliczniej bociany czarne występują na Podlasiu (do 111 p.), Mazurach (do 100 p.), na Śląsku (do 170 p.) i Lubelszczyźnie (do 200 par, szczególnie w Lasach Janowskich i Puszczy Solskiej). W górach występuje do wysokości 1100 m n.p.m. Nigdy nie miałem okazji uczestniczyć w spływie tratwami Dunajcem, ale z opowieści uczestników wiem, że nad tą rzeką żyje dyżurny bocian czarny, więc gdyby ktoś chciał go zobaczyć i przy okazji przepłynąć się górską rzeką, powinien ruszyć w Pieniny. W ubiegłym roku byłem w innych pięknych polskich górach - Bieszczadach, z grupą osób nie zainteresowanych specjalnie ptakami. Mimo to ich zainteresowanie wzbudził duży ciemny ptak żerujący w nurcie potoku przepływającego koło pola namiotowego. Oczywiście okazał się on bocianem czarnym.

W ostatnich latach obserwuje się coraz częstsze przypadki przełamywania przez bociany czarne odwiecznego lęku przed człowiekiem, co przejawia się np. gniazdowaniem w pobliżu ruchliwych dróg, co dawniej byłoby nie do pomyślenia (choć i ruchliwych dróg dawniej było zdecydowanie mniej).

Literatura:

  1. Brown R., Ferguson J., Lawrence M., Lees D. 2006. Tropy i ślady ptaków. Muza SA, Warszawa.
  2. S. (ed). 1988. The Birds of the Western Palearctic. Oxford University Press, Oxford.
  3. Gromadzki M. (red.) 2004. Ptaki. Poradniki ochrony siedlisk i gatunków Natura 2000 - podręcznik metodyczny. Ministerstwo Środowiska, Warszawa, T. 7.
  4. Sokołowski J. 1972. Ptak Ziem Polskich. PWN, Warszawa, T.2.
  5. Program ochrony bociana czarnego i jego siedlisk - broszura Mazowieckiego Towarzystwa Ochrony Fauny (obecnie Towarzystwo Przyrodnicze „Bocian”).


 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif