• foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
  • foto-ptaki.pl
foto-ptaki.pl arrow Ptaki arrow Wiosenne kwakania
 

Sonda

Jakiego typu informacji szukasz tu najczęściej?


 

Jaki korpus uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Jaki obiektyw uważasz za najlepszy do fotografowania ptaków?


 

Wiosenne kwakania Email
Autor: Antoni Marczewski   

Rożeniec
Anas acuta

Polska nazwa nawiązuje do wydłużonych środkowych sterówek, przypominających kształtem rożen. Nazwa naukowa również odnosi się do tej części upierzenia
Rożeniec
Rożeniec - Anas acuta © Marcin Stefańczyk
- łacińśkie acutus ozacza „ostry, zaostrzony”.

Naukowcy nie są do końca zgodni co do tego, czy rożeniec dzieli się na podgatunki. Głównym obiektem sporów jest rożeniec krótkosterny Anas eatoni zamieszkujący antarktyczne Wyspy Kerguelena (należące do Francji) na Oceanie Indyjskim. Niektórzy widzą w nim oddzielny gatunek (narażony na wyginięcie) z podgatunkiem A.e.drygalskii (mimo swojsko brzmiącego nazwiska Erich von Drygalski był pruskim geografem i polarnikiem pochodzącym z Królewca) żyjącym na Wyspach Crozeta (inny antarktyczny archipelag), inni zaś uważają oba ptaki za podgatunki rożeńca.

Wielkość ciała: 50-75 cm (10 cm – ogon), rozpiętość skrzydeł: 80-95 cm. Samiec jest większy od samicy, a wrażenie to jest spotęgowane przez wydłużone środkowe sterówki, nadające ogonowi podobieństwo do zaostrzonego rożna (stąd polska nazwa).

Samiec rożeńca zawsze kojarzył mi się z wytworną elegancją. Być może powód tkwi w smukłej sylwetce, wzmocnionej wydłużonymi sterówkami, a może upierzeniem godowym (noszonym od listopada
Rożeniec
Rożeniec - Anas acuta © Marcin Stefańczyk
do czerwca), stanowiącym gustowne połączenie bieli, czerni, odcieni szarości i niewielkiej kolorowej wstawki w postaci pomarańczowego paska na przodzie zielonego lusterka. Głowa z daleka może sprawiać wrażenie czarnej, lecz jest raczej ciemnobrązowa. Na jej boku zawsze widoczna jest biała wąska „zatoka”, zaczynająca się na wysokości oczu i łącząca się z białą piersią. Poza ogonem niewątpliwą ozdobą samców są wydłużone barkówki, opadające lekko na boki niczym niedbale narzucony wytworny płaszcz. Popielate boki ciała z delikatnym prążkowaniem oddziela od podogonia kremowożółta plama. Przy takim elegancie skromnie wygląda jasnobrązowa samica, której ogon jest oczywiście krótszy, ale i tak dłuższy niż u np. krzyżówki. Dodatkową cechą pozwalającą odróżnić ją od innych gatunków jest szary dziób (bez śladów koloru pomarańczowego, zdecydowanie ciemniejszy niż u świstuna), stosunkowo długa szyja oraz lekko rudawe zabarwienie głowy. W locie na skrzydłach (długich i stosunkowo wąskich) widać ciągnące się po obu stronach ciemnozielonego lusterka białe paski (tylny szerszy od przedniego). Samiec w szacie spoczynkowej jest podobny do samicy, różni się długością ogona, wyraźnie dwukolorowym dziobem (do ciemnej szarości dołącza barwa niebieskosina)
Rożeniec
Rożeniec - Anas acuta © Henryk Janowski
i wyraźnym prążkowaniem na bokach ciała.

W locie sylwetka rożeńca jest bardzo smukła, skrzydła stosunkowo ostro zakończone. Ich spód jest trójkolorowy – ciemnoszare lotki, jasnoszare duże pokrywy oraz ciemnobrązowe małe i średnie pokrywy (podobnie jak u cyranki i cyraneczki, z którymi łączy rożeńca również jasny brzuch).

Rożeńce nie odzywają się zbyt często. Głos samicy jest miękkim kwaknięciem, natomiast samce wydają dźwięk będący wibrującym „krill” (obu głosów, tylko w odwrotnej kolejności, można wysłuchać w tym nagraniu.

Są to głównie roślinożercy, ale nie gardzą również wodnymi bezkręgowcami oraz drobnym narybkiem i płazami. Lokalnie mogą żerować na polach, gdzie wyszukują nasiona traw i zbóż. Aktywność trwa przez całą dobę, jednak najintensywniejsza jest w godzinach wieczornych i nocnych. Rożeńce podczas zanurzenia przedniej części ciała potrafią zginać ogon, który nie zawsze sterczy nad wodą jak antena (niestety nie miałem dotychczas okazji oglądać ptaków z takimi „złamanymi” ogonami). Podczas żerowania w różnogatunkowych stadach długa szyja umożliwia rożeńcom pobieranie pokarmu z większych głębokości, co pozwala na zmniejszenie konkurencji między posilającymi się kaczkami.

Gatunek zamieszkuje rozległe mokradła, rozlewiska w dolinach rzecznych, zarastające jeziora, a wyjątkowo także hodowlane stawy rybne. Unika terenów porośniętych roślinnością krzewiastą lub drzewiastą – jest zdecydowanie związany z terenami otwartymi.
Rożeniec
Rożeniec - Anas acuta © Marcin Stefańczyk
Gniazda zakłada zazwyczaj w znacznej odległości od lustra wody. Zimą gromadzi się również na słonawych łąkach nadmorskich lub na płytkich zatokach.

Wielkość zniesienia: 6-10 jaj; wysiadywane są przez samicę 22-24 dni. Nie miałem nigdy okazji obserwować rożeńców w sezonie lęgowym, w związku z czym trudno jest mi stwierdzić, czy samce towarzyszą samicom podczas lęgów (jak podają niekóre źródła), czy, wzorem innych kaczek z rodzaju Anas, opuszczają samicę po złożeniu przez nią jaj. Po 40-45 dniach od wyklucia młode ptaki są zdolne do samodzielnego lotu, a po upływie roku lub dwóch mogą założyć własne gniazdo.

Rożeniec jest szeroko rozpowszechnionym gatunkiem, zamieszkującym strefę umiarkowaną oraz pasmo tajgi i tundry w Eurazji i Ameryce Północnej. Należałoby dodać tu jeszcze region antarktyczny, jeżeli rożeńca krótkosternego uznamy za podgatunek rożeńca. W Europie żyje od 360 tys. par lęgowych, najwięcej w Rosji (w całej, łącznie z azjatycką częścią, pomiędzy 300 a 350 tys.). Ważnymi krajami dla tego gatunku są: Finlandia (do 25 tys.), Norwegia (do 2 tys.) i Szwecja (1,1 tys.) Poza, w miarę stabilną, populacją norweską, obie pozostałe zanotowały w ostatnich latach poważny spadek liczebności.

W Polsce rożeniec uważany jest za gatunek narażony na wyginięcie – znalazł się m.in. w Polskiej Czerwonej Księdze Zwierząt. W latach 60. była to jedna z najliczniejszych wystepujących w Dolinie Biebrzy kaczek, natomiast 20 lat później jego populacja lęgowa zmniejszyła się do zaledwie 50 par. Co roku od kilku do kilkunastu par zakłada gniazda w Dolinie Narwi. Trzecim szczególnie ważnym miejscem jest Dolina Środkowej Warty.
Rożeńce
Rożeńce - Anas acuta © Marcin Stefańczyk
Na początku lat 70. XX w. pomiędzy ujściem Wrześnicy i ujściem Prosny zakładało gniazda do 30 par, podczas gdy w połowie lat 90. stwierdzano tu już pojedyncze przypadki lęgów. Takie przypadki odnotowano również w wielu innych miejscach, takich jak Jezioro Łuknajno, Jezioro Druzno, Zbiornik Świerklaniec koło Tarnowskich Gór czy okolice Pław pod Oświęcimiem. Obecnie wielkość polskiej populacji lęgowej szacuje się na 40-60 par, co stanowi mniej niż połowę wielkości z połowy lat 80., gdy wynosiła ona ok. 150 par.

Pierzowiska europejskich rożeńców znajdują się w Holandii, w dolnej części doliny Obu, na Półwyspie Jamalskim i w Delcie Wołgi. W Polsce nie znaleziono dotychczas większych stałych pierzowisk rożeńców.

Przelot wiosenny trwa od początku marca do początku maja, powrót na zimowiska od końca sierpnia do początku grudnia. Ptaki wracające wiosną na lęgowiska mogą założyć gniazda na terenach, gdzie żerują podczas postoju, o ile znajdą tam sprzyjające warunki. Najintesywniejsza wędrówka obserwowana jest w pasie pojezierzy oraz w Dolinie Nidy i Dolinie Dolnej Warty, gdzie koncentuje się wówczas do kilkuset rożeńców. W marcu 1978 ponad 840 osobników pojawiło się w rezerwacie Słońsk, a w 2001 duże (580 szt.) stado przebywało na Stawach Dzwonowo w województwie zachodniopomorskim. Pod koniec kwietnia 1992 nad Biebrzą odnotowano wyjątkowo duże skupisko liczące 1053 ptaki. W głębi kraju rożeńce najliczniej przelatują przez Stawy Milickie (do 300 osobników).

Rożeńce z Europy,a więc również „nasze” ptaki, zimują na wybrzeżach Europy Zachodniej, północnej Afryce i w basenach trzech mórz: Śródziemnego, Czarnego i Kaspijskiego (choć to ostatnie morzem jest tylko z nazwy). Część ptaków dolatuje również do Zachodniej Afryki, gdzie w 1987 naliczono 838 tys. zimujących rożeńców (z Europy i Azji). Jednym z najcenniejszych zmowisk tego gatunku jest Jezioro Czad, gdzie stwierdzono obecność ponad 520 tys. osobników.
Rożeniec
Rożeniec - Anas acuta © Marcin Stefańczyk
Odczyty obrączek ptaków schwytanych w Delcie Senegalu (przyciągającej do 495 tys. osobników) wykazały, że zimujące tam rożeńce pochodzą głównie z Rosji (z obu stron Uralu). Prawdopodobnie dla znacznej ilości ptaków szlak wędrówki z zachodniej Syberii do krajów Sahelu przebiega przez Egipt, gdzie duże stada gromadzą się każdej wiosny i zimy. Rożeńce zimujące nad Morzem Kaspijskim w dużej części pochodzą z basenów Obu oraz Irtyszu na Syberii.

Ptaki zimujące w Polsce zdarzają się głównie na zachodzie, np. w Słońsku w styczniu 1978 przebywało aż 186 ptaków. W lutym 2007 roku razem ze znajomą oglądaliśmy samotnego samca, który trzymał się w dużym stadzie krzyżówek koło jednego z ośrodków wypoczynkowych w Jastarni. Co roku zimowe rożeńce pojawiają się także w Warszawie, głównie na parkowych stawach i kanałkach, gdzie korzystają z hojnego dokarmiania przez spacerowiczów. Jedną taką samicę obserwowaliśmy z członkami i sympatykami Warszawskiej Grupy OTOP w styczniu ubiegłego roku w Łazienkach Królewskich, a przy tej okazji spotkaliśmy bardzo sympatycznego ptasiarza z któregoś z krajów anglosaskich. Czasem rożeńce w Warszawie pojawiają się również na niewielkich stawkach należących do elektrociepłowni, np. na Siekierkach.

Rożeniec jest gatunkiem chronionym.



 
 
2007-2017 © Paweł Wietecha, nota prawna
 jesteśmy też na facebooku ostatnia aktualizacja: 05.04.2015, 18:29co nowego?
1x1px_trns.gif